رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 333

و اما از ششم در جائى كه اعتبار حريم ضررى نمىشود هر نوع مىخواهد باشد اما در جايى كه اعتبار حريم ضررى مىشود مثل اين كه هر دو قنات در اراضى موات باشند يا قنات قديم در ملكى وجديد در موات حفر شود كه در اين دو صورت اعتبار حريم معتبر است فرق ميان عميق بودن چاه جديد وعميق نبودن نيست بلكه مناط ضرر است و آن به اين نوع معلوم مىشود كه چند روز آب قنات جديد را سدّ مىكنند پس آب قنات قديم كه سد شده بود جارى مىشود يا اگر كم شده بود به سر خانه اول مىرود معلوم مىشود كه جديد ضرر به قديم رسانيده و اگر تفاوت نمىكند ضرر نرسانيده ومناط در ضرر كم شدن آب قنات قديم است از قدرى كه بود پس اگر سد جديد باعث زيادتى قديم نشود يا از آن چه اول آب آن بود و بعد از فتح جديد آن زيادتى كم شود و مثل اول خود شود اين داخل ضرر نيست و اما به مجرد گفتن جمعى از قنايان كه ضرر مىرسد اگر حفر بشود مادامى كه علم هم نرسد اعتبار نمىتوان كرد . مكرر ملاحظه شده كه جمعى كثير گفته اند فلان حفر مضرّ است و بعد از كندن اصلًا ضررى نرسيد . و در اين اوقات قناتى حفر مىنمودند بعد از جريان آب آن قناتى ديگر بود كه تقريباً يك هزار وپانصد ذراع ( ذرع ) فاصله بود و آب بالمره خشك شد وسدّ شد جمعى بسيار از قنوات بر زراع ( 1 ) حكم صريح نمودند كه اين به جهت حفر قنات جديد است وملَّاك جديد قبول نكردند و زياده از يك سال اين سخن در ميان بود وباز اهل قنات جديد مشغول حفر و زياد كردن آب خود بودند بعد از آن يك دفعه آب قناة قديم نيز جارى شد بسيار بيش از اول وقنات جديد بر حال خود بود وسبب خارجى از باران بسيار يا سيلى هم واقع نشد وحال هم آب بسيار دارد . و اما از هفتم پس بعد از آن كه مذكور شد كه هر كه در ملك خود حفر قنات جديد كند اعتبار حريم نمىشود نه حريم مسافتى و نه حريم ضررى جواب آن معلوم