( 705 )
س 19 : اگر قبرستان مسئول عنه معلوم الوقفيه نبوده باشد و مجهول المالك بوده باشد آيا عبور از آن در صورت مفروضه جايز است يا نه ؟
ج : بلى . والله العالم .
( 706 )
س 20 : قبرستانى كه از انتفاع افتاده باشد يعنى متروك [ شده ] به نحوى كه مدت سى سال يا پنجاه سال يا بيشتر باشد كه موتى در آن دفن نمىكنند ومتروك ساخته اند آيا بيع وشراء آن شرعاً جايز است يا نه ؟
ج : قبرستان مذكور اگر وقف است به جهت مقبره مسلمين يا طايفه مخصوصه ، بيع وشراء در آن معنى ندارد و اگر وقف نيست اگر ملك شخص معينى يا اشخاص معينه نيست بلكه ارض موات است باز فروختن راهى ندارد بلكه هر كه احيا كند آن را مال اوست مگر اين كه قبور سابقه در آن جا باشد وعلم به رميم شدن اموات آن نباشد در اين صورت در قبور تصرّف نمىتوان كرد و اگر ملك شخص معينى باشد واموات آنجا رميم شده باشد هر تصرفى مىخواهد در آنجا بكند . والله العالم .
( 707 )
س 21 : اگر از ملك معمور يا غير معمور راه افتاده باشد ومسلمين هم تردد نمايند و معلوم نباشد كه آيا حق مارّه هست يا آن كه عدواناً من غير التفات مسلمين تردد مىكنند آيا از ملك مزبور عبور جايز است شرعاً يا نه ؟
ج : بعد از آن كه در تصرف مسلمين باشد كه از آنجا عبور نمايند ومبدأ تصرف معلوم نباشد كه چگونه بوده اگر صاحب آن ملك معمور يا غير معمور معلوم باشد ومنازع نباشد بى اشكال عبور جايز است و همچنين اگر مالك آن معلوم نباشد و همچنين اگر صغير يا غائب باشد و اگر صاحب آن معلوم وكبير وحاضر باشد ومنازع باشد ومعارضه و اظهار نارضايى كند پس اگر تواند اثبات كند كه تصرف مسلمين بر غير وجه لازم شرعى بوده بعد از اثبات نمىتوان عبور كرد والَّا باز عبور جايز است .
رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 326
مساهمون: ملا أحمد النراقي
ص٣٢٦