مالك است و اما بوم حصار و فرق كوره و امثال اينها خصوصاً در صورت مملوك بودن ومحياة بودن آنها اصلا محكوم به ملكيت صاحب قناة نيست و صاحب حصار هر نوع تصرف مىخواهد بكند .
دوّم اين كه مجراى آب را تصرفى خواهيد كرد مثل وسيع كردن نهر و ساختن حوض و امثال آن اگر اينها محتاج اليه نباشد كه هيچ و اگر محتاج اليه باشد موقوف به اذن صاحب قنات است يا ولى آن اگر صاحب معينى داشته باشد و اگر مجهول المالك باشد مذكور خواهد شد چه كند .
سوّم بخصوص استعمال آب آن بعد از چشمه ساختن و حكم آن استعمال آب چاه است در صورتى كه با آب قنات يكى باشد چنانچه مذكور شد .
هر گاه اين مسائل را دانستيد پس مىگوييم : اگر اين قنات يكى از آن صورتها است كه مالك معين كبير داشته باشد و آن چه مذكور شد كه احتياج به اذن صاحب قنات است بايد تحصيل اذن از او بنماييد و اگر مالك معينى صغير داشته باشد اگر آن صغار را وليّى چون پدر يا جد پدرى يا وصى يكى از اينها باشد به آنها رجوع كنيد و اگر نباشد ولىّ ، حاكم شرع مجتهد عادل جامع الشرائط است اگر وصول به خدمت او در آن حدود ممكن باشد به او رجوع كنيد در تحصيل اذن و اگر ممكن نباشد به سه نفر از عدول مؤمنين رجوع كنيد كه بعد از ملاحظه صرفه صغير شما را اذن بدهند و اگر مالك معينى نداشته باشد و مجهول المالك باشد مال امام زمان است ونايب او راست واگذاشتن آن به فقراى شيعه اثنا عشريه وحقير شما را وكيل ساختم در اين كه در صورت مجهول المالك بودن آن را به هر كه دانيد فقير است يعنى منافع ومداخل مايه ومستقلات او و حاصل كسب او وفا به مئونه ساليانه او نمىكند واگذاريد هر كه باشد و در تحصيل اذن در تصرف در آب و نهر به او رجوع كنيد بلكه به نوع لازم معمول داريد و اگر شما خود متصف به صفت فقر به نوع مذكور باشيد خود قبول كنيد يعنى وكيل هستيد كه از جانب حقير به خود واگذاريد و از جانب خود قبول كنيد و هر تصرف كه خواهيد بكنيد . والله العالم .
رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 323
مساهمون: ملا أحمد النراقي
ص٣٢٣