رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 319

واذن از آن اشخاص كه احداث چشمه نموده اند يا اين كه آب به خانه ايشان مىرود ضرور است يا نه ؟ وصاحبان بعض از خانه ها صغيرند نسبت به آنها چه بايد كرد ؟ استدعا آن كه جواب را بيان فرموده و نسبت مجهول المالك بودن و در تصرف صغار بودن را علاج فرمايند كه بسيار احتياج است اين كه عرض شد به جهت تخليف ( 1 ) ( كذا ) خداست ، نسبت به دنيا كسى حرفى نمىزند براى خدا جوابش را وعلاجش را فرماييد كه عند الله ضايع نمىشود . ج : تحقيق اين مسأله به بيان چند امر است : اول اين كه مراد از چشمه احداث كردن آن چه فهميده ام آن است از قرار مسئول چيزى باشد كه در اين ولايتها سىپك مىگويند يعنى چاه قناتى را وسيع مىكنند و در مجرى حوض يا نهر وسيعى مىسازند و مثل حوضخانه بر سر آن مىسازند كه پلَّه چند دارد از آن پلَّه بر سر آن مىروند وبرمىدارند . دوم اين كه آن چه را كسى ادعاى ملكيت كند و در مقابل منازعى يا حكم منازعى نداشته باشد حكم مىشود به ملكيت او . مراد از حكم منازع آن است كه در تصرف ديگرى باشد اگر چه آن ديگر زبان دعواى ملكيت ومنازعت نداشته باشد مثل اين كه كلاهى بر سر صغيرى باشد يا گليمى در خانه او باشد وصغير وليّي كه از حقيقت مطلع باشد و جواب بگويد نداشته باشد در اين صورت هر كه مدعى ملكيت آن كلاه يا گليم شود به او نخواهيم داد بلكه موقوف به ثبوت شرعى است چه اين تصرف حكم منازع دارد و اگر چنين نباشد بايد هر كه بميرد و ورثه صغارى داشته باشد هر كه هر چه را ادعا كند از متصرف فيه آن ميت كه وصى يا اولياء ديگر مطلع از حقيقت نباشند تسليم او كرد وحال اين كه قطعاً چنين نيست . سوم بدان كه تصرفى كه حكم منازع دارد ومعارض مدعى ملكيت عين