از ديگر روايات [ ى كه اخباريان بدان تمسّك جستهاند ] ، روايات مربوط به احتياط است كه عبارتند از :
8 . سخن امام ( ع ) دربارهء شخص محرمى كه صيدى را شكار كرده - [ با آنكه شكار كردن بر محرم حرام است ] - و نمىداند [ حكمش و ] كفّارهاش چيست ؟ « هرگاه چنين چيزى روى داد و حكم آن را نمىدانستيد ، احتياط كنيد تا آنكه بپرسيد و بدانيد » .
9 . سخن امام ( ع ) : « برادر تو ، دين توست ؛ پس هرچه مىخواهى [ و مىتوانى ] دربارهء دينت احتياط كن » .
10 . سخن امام ( ع ) كه شهيد آن را بهطور مرسل روايت كرده است : « دورانديش باش و دربارهء دينت جانب احتياط را بگير » .
11 . سخن امام ( ع ) كه بهطور مرسل نقل شده : « كسى كه راه احتياط در پيش گيرد ، از صراط [ مستقيم ] منحرف نمىگردد » . و ديگر روايات احتياط .
12 . سخن امام ( ع ) : « امور بر سه دسته است : امرى كه صلاح و سداد آن روشن است ، كه پيروى مىشود ؛ و امرى كه [ فساد و ] گمراهىاش آشكار است ، كه از آن دورى مىگردد ، و امرى كه دشوار [ و مبهم ] است ، كه حكمش به خدا و پيامبرش ( ص ) بازگردانده مىشود . رسول خدا ( ص ) فرمود : حلال آشكار و حرام آشكار و امورى مشتبه كه ميان آن دو است . پس هركه امور مشتبه را [ كه حلال و حرام بودن آن روشن نيست ] ترك گويد از محرّمات نجات مىيابد ؛ و هركه امور مشتبه را بگيرد [ و آنها را مرتكب شود ] در محرّمات قرار مىگيرد و از جايى كه نمىداند ، هلاك مىگردد » .
پاسخ ما به اين روايات آن است كه : مورد بيشتر اين روايات - افزون بر ضعف سند و فقدان سند [ - ارسال ] برخى از آنها - جايى است كه شخص پيش از فحص و كاوش از حكم و با توانايى بر شناخت حكم واقعى به كار اقدام مىكند ؛ يعنى با آنكه به خود معصوم ( ع ) و يا راههايى كه ايشان قرار دادهاند ، دسترسى دارد - چنانكه بيشتر روايات مورد استناد ايشان بدين نكته صراحت دارد - [ كوتاهى مىكند و چيزى را كه حكمش مشتبه و مردّد است ، مرتكب مىشود ] . و در چنين شرايطى اصوليان مانند اخباريان ،
أصول الاستنباط في أصول الفقه وتأريخه باسلوب حديث ( اصول استنباط ) ( فارسى ) — صفحة 339
مساهمون: على شيروانى
ص٣٣٩