علّامه شيخ انصارى - اعلى اللّه مقامه - در بحث « شبههء موضوعى تحريمى » تصريح كرده است كه دفع ضرر دنيوى محتمل در چنين موردى واجب است . ايشان مىگويد : « اما انصاف آن است كه عقل ، آدمى را بر دفع ضرر مشكوك ، همانند دفع ضرر معلوم و يقينى ، الزام مىكند ؛ چنانكه هنگام مواجهه با مايعى كه احتمال مىرود به سمّ آلوده باشد و هر دو طرف احتمال از همه جهت در آن ، برابر باشد ، بالوجدان چنين چيزى را در خود مىيابيم ، [ كه عقل به لزوم اجتناب از آن ، حكم مىكند ] . »
البته ظاهرا ضررهاى ناچيز و احتمالهاى ضعيفى كه عقلا به آنها اعتنا نمىكنند ، از موضوع بحث بيرون است .
و اما اينكه برخى گفتهاند : « دفع ضرر دنيوى حتى اگر يقينى باشد ، واجب نيست ، مثل عملهاى جرّاحى كه براى درمان صورت مىگيرد » ، سخنى نادرست است ، زيرا ضررى كه در برابرش نفعى بزرگتر هست ، يا تحمّل آن براى دور كردن ضررى بزرگتر از آن مىباشد ، [ در مجموع ] ضرر به شمار نمىرود .
ادلهء اخباريان
اخباريان نيز براى لزوم احتياط در شبههء حكميه ، به قرآن و سنت و عقل استناد جستهاند .
الف . قرآن
دليل قرآنى ايشان ، آياتى است كه از سخن گفتن بدون علم ، نهى مىكند ، آياتى مانند : « از خدا آنگونه كه حق پروا كردن از اوست ، پروا كنيد » « 1 » ؛ و « در راه خدا چنانكه حق جهاد [ در راه ] اوست ، جهاد كنيد » « 2 » ؛ و « و خود را با دست خود به هلاكت ميفكنيد » « 3 » ؛ و مانند آن .
هامش
( 1 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 102 .
( 2 ) . سورهء حج ، آيهء 78 .
( 3 ) . سورهء بقره ، آيهء 195 .