از آنچه خدا به او داده خرج كند . خدا هيچكس را جز [ بهقدر ] آنچه به او داده است تكليف نمىكند » « 1 » . تقرير استدلال به اين آيه آن است كه : هرچند مورد آيه ، انفاق مال است ، اما ظاهر عبارت « خدا هيچكس را جز [ بهقدر ] آنچه به او داده است تكليف نمىكند » قضيه كلّى و قاعدهء عامى است كه خداوند مقرّر داشته است ؛ و آن اينكه خداوند بندگانش را به چيزى مكلّف نمىكند مگر پس از آنكه آن را به وى بدهد [ و در اختيار وى گذارد . ] امام صادق ( ع ) در روايت عبد الاعلى به اين آيه براى واجب نبودن معرفت قبل از بيان ، استشهاد كرده است و اين قرينهاى است كه نشان مىدهد آيه به مورد خاصش ، كه مال است ، اختصاص ندارد . [ در روايت عبد الاعلى آمده است كه از امام صادق ( ع ) سؤال شد كه اگر كسى چيزى را نداند آيا تكليفى برعهدهء او هست ؟
امام ( ع ) فرمود : « تكليفى برعهدهء او نيست ، چون خداوند مىفرمايد :
( لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا ما آتاها )
» . ] واژهء « ايتاء » ، چنانكه لغتشناسان گفتهاند ، به معناى اعطا و دادن است و در قرآن و گفتگوهاى مردم در اين معنا فراوان بهكاررفتهاست ، و از واژهء « ايتاء » همين معنا ظاهر و متبادر است . البته مصداق اعطا و دادن ، بسته به چيزى كه داده مىشود ، گوناگون مىگردد : دادن مال به بنده عبارت است از تسليم كردن مال به او و يا مسلّط ساختن وى بر مال ، و دادن علم به او عبارت است از آموختنش به او ، و دادن كتاب نيز به معناى آموختن و يا وحى كردن آن است ، چنانكه در قرآن آمده : « گفت :
منم بندهء خدا ، به من كتاب داده » « 2 » ، و دادن تكليف عبارت است از رساندن و رسيدن آن به هر مكلّفى ، و رساندن آن به پيامبر ( ص ) كفايت نمىكند ، زيرا ظاهر آيه رساندن و رسيدن آن به خود مكلّف است .
البته بايد توجه داشت كه وجود اين اختلاف در موارد دادن ، باعث نمىشود كه لفظ در بيش از يك معنا بهكاررفته باشد ، زيرا لفظ در اين موارد فقط در يك معنا
هامش
( 1 ) . سورهء طلاق ، آيهء 7 .
( 2 ) . سورهء مريم ، آيهء 31 .