تخطي إلى المحتوى الرئيسي

ترجمه و شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 562

مساهمون:

ص٥٦٢
أخيرين من الأعراض داخلين تحت جنس قريب بينهما غاية الخلاف ، و يمتنع وقوع التضادّ بين أزيد من طرفين . بيان ذلك : أنّ كلّ ماهيّة من الماهيّات ، بل كلّ مفهوم من المفاهيم ، منعزل بذاته عن غيره ، من أيّ مفهوم مفروض ؛ و ليس ذلك من التضادّ في شيء ، و إن كان يصدق عليه سلب غيره . و كذا كلّ نوع تامّ ، بوجوده الخارجيّ و آثاره الخارجيّة ، مبائن لغيره من الأنواع التامّة ، بما له و لآثاره من الوجود الخارجيّ ، لا يتصادقان ، بمعنى أن يطرد الوجود الخاصّ به الطارد لعدمه عدم نوع آخر بعينه ؛ فليس ذلك من التقابل و التضادّ في شىء . و إنّما التضادّ - و هو التقابل بين أمرين وجوديّين - أن يكون كلّ من الأمرين
شرح
اخير از اعراض كه تحت يك جنس قريب مندرج‌اند و ميانشان نهايت خلاف است ، واقع مىشود ؛ و نيز به همين دليل است كه ايشان وقوع تضاد در ميان بيش از دو طرف را محال مىدانند .

متضادان بايد موضوع مشترك داشته باشند

بيان مطلب [ و وجه اعتبار اين قيود در تعريف متضادان ] آن است كه هر ماهيتى از ماهيات و بلكه هر مفهومى از مفاهيم ذاتا از هر مفهوم ديگرى جدا و منعزل مىباشد ، و مىتوان مفاهيم ديگر را از آن سلب كرد ؛ اما اين مقدار از مغايرت براى تحقق تضاد كافى نيست . همچنين هر نوع تامّى با وجود خارجى و آثار خارجىاش ، بر ديگر انواع تام با وجود خارجى و آثار خارجيشان صدق نمىكند و آنها با يكديگر مباين مىباشند . مقصود از صدق كردن دو نوع تام بر يكديگر آن است كه وجود خاصّ يكى ، كه عدم را از آن طرد مىكند ، بعينه عدم را از نوع ديگر نيز طرد كند . اين‌گونه مباينت‌ها و عدم صدق دو چيز بر يكديگر هيچ ربطى به تقابل و تضاد ندارد . [ حاصل آن‌كه مقصود از تضاد آن نيست كه دو مفهوم ، يك مفهوم نمىشوند و بر