ترجمه و شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 219
تنبيه : تنقسم الضرورة إلى ضرورة أزليّة ، و هي كون المحمول ضروريّا للموضوع لذاته ، من دون أيّ قيد و شرط حتّى الوجود ؛ و تختصّ بما إذا كان ذات الموضوع وجودا قائما بنفسه ، بحتا لا يشوبه عدم و لا تحدّه ماهيّة ، و هو الوجود الواجبيّ تعالى و تقدّس فى ما يوصف به من صفاته التي هي عين ذاته . و إلى ضرورة ذاتيّة ، و هي كون المحمول ضروريّا للموضوع لذاته مع الوجود لا چند تنبيه تنبيه اول : اصطلاحات گوناگون ضرورت ضرورت داراى اقسام [ و اصطلاحات ] گوناگونى به شرح زير است : ضرورت ازلى : و آن عبارت است از اينكه محمول براى ذات موضوع بدون هيچ قيد و شرطى حتى قيد وجود ، ضرورت داشته باشد . ضرورت ازلى اختصاص به جائى دارد كه ذات موضوع ، وجود صرف و قائم به خود باشد به گونهاى كه هيچگونه نقصان و كاستى در آن راه نداشته و محدود به هيچ حدّ و ماهيتى نباشد ؛ و تنها وجود واجبى - تبارك و تعالى - اينگونه است آنگاه كه به صفاتى كه عين ذاتش هستند ، متصف مىگردد . [ بنابراين ، ضرورت ازلى فقط جهت قضايائى است كه موضوعشان ذات اقدس إله ، و محمولشان صفات ذاتى اوست . ] ضرورت ذاتى : و آن عبارت است از اينكه محمول براى ذات موضوع در ظرف وجود موضوع ، نه به قيد وجود موضوع ، ضرورت داشته باشد . [ توضيح اينكه در ضرورت ذاتى ، وجود ظرف براى موضوع است ، نه قيد و شرط آن و لذا نبايد توهم شود كه « ضرورت ذاتى ، نوعى ضرورت وصفى است و به آن بازمىگردد ، چراكه در ضرورت ذاتى محمول براى موضوع به شرط اتصاف به وجود ضرورى مىباشد » . ] مانند آنجا كه مىگوييم : « هر انسانى بالضرورة حيوان است » .