تفسير :
وَ إِنْ كادُوا
؛ « ان » مخفّف از ثقيله است و « لام » در ليفتنونك براى فرق آن با نافيه است يعنى نزديك بود كفّار تو را از قرآنى كه به تو وحى كرديم به سخنانى منصرف كنند كه ما آنها را نازل نكردهايم .
وَ إِذاً لَاتَّخَذُوكَ
؛ اگر تو از هدف آنها پيروى مىكردى آن وقت دوستى با تو را اظهار مىكردند .
نقل شده است كه گروهى از قريش به پيغمبر گفتند نمىگذاريم استلام حجر كنى مگر اين كه نزد خدايان ما فرود آيى حضرت پيش خود فكر كرد كه خدا مىداند كه من اين بتها را دوست نمىدارم ولى چه كنم كه استلام حجر ، مرا به اين امر وامىدارد . اين جا بود كه اين آيه نازل شد . وجوه ديگرى هم دربارهء شأن نزول اين آيه ذكر شده است .
وَ لَوْ لا أَنْ ثَبَّتْناكَ
؛ اگر چنين نبود كه ما با عطا كردن نيروى عصمت و لطف خود تو را محافظت كرديم ، نزديك بود كمى به سوى آنها تمايل نشان دهى و بعضى از خواستههاى آنان را عملى سازى و در اين صورت ما دو برابر عذاب دنيا و آخرت را به تو مىچشانديم ، يعنى هر چه عذاب دنيا براى گنهكاران و هر چه براى آخرت و پس از مرگ براى آنها آماده كردهايم دربارهء تو دو برابر مىساختيم و اين مطلب دليل بر آن است كه زشتى و بزرگى معصيت بستگى به مقام فاعلش دارد كه هر چه مقام وى بالاتر باشد گناهش هم بزرگتر و كيفرش سختتر است . از ابن عباس روايت شده كه رسول خدا داراى مرتبهء عصمت بوده و از گناه مصون است ، امّا اين آيه كه خطاب به پيامبر است براى اين است كه مؤمنان را از تمايل به مشركان در حكمى از احكام خدا بر حذر دارد .
وَ إِنْ كادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ
؛ نزديك بود قريش با اخراج كردن تو از سرزمين مكّه ، ريشهء تو را بركنند ولى پس از خارج ساختن تو از اين سرزمين ، خودشان باقى