لَقَدْ جِئْتَ شَيْئاً إِمْراً ؛ امر عظيمى را مرتكب شدى أمر الامر : مطلب بزرگ شد . بِما نَسِيتُ ؛ به آنچه كه من آن را فراموش كردم يا آنچه مرا فراموش شد ، منظور موسى آن است كه سفارش خضر را فراموش كرده و بر فراموش كننده مؤاخذهاى نيست . ابىّ گفته است : او فراموش نكرده بلكه اين سخن را از روى كنايه و تعريض گفته است ، يعنى شنونده را به اين توهّم انداخته است كه فراموش كرده و او را از مؤاخذه در امرى كه از روى فراموشى سر زده نهى كرده است . احتمال ديگر آن است كه منظور از نسيان ، ترك است يعنى به اين خاطر كه در مرتبهء اول وصيّت تو را ترك كردم مرا مواخذه مكن . « وَ لا تُرْهِقْنِي » : به خاطر اين كار مرا به زحمت و مشقّت مينداز ، بلكه با من به آسانى رفتار كن . رهقه و أرهقه اياه : او را درگير كرد ، گويا گفته است : مرا از اين امر به سختى مؤاخذه مكن منظور از « امرى » متابعت و پيروىاش مىباشد « عشرا » بضمّ عين و سين نيز قرائت شده است . فَانْطَلَقا . . . ؛ پس از دريا خارج شدند و به راه خود ادامه دادند . به نوجوان پسرى رسيدند ، خضر او را كشت « زكيّا » زاكيّة و زكيّة هم قرائت شده است يعنى ( آن غلام ) از گناه پاك بود ، ( بِغَيْرِ نَفْسٍ ) : كسى را نكشته بود كه قصاص شود . نُكْراً ناراحت كننده و زشت با ضمّ نون و كاف نيز خوانده شده است . بعد از جملهء « أَ لَمْ أَقُلْ » كلمهء « لك » اضافه شده و دلالت مىكند بر زيادى عتاب بر ترك وصيّت .
تفسير جوامع الجامع (فارسى)ج ٣ — صفحة 544
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٥٤٤