نخواهند ماند مگر مدّتى اندك زيرا خداوند آنان را به هلاكت مىرساند . و اين امر تحقّق يافت زيرا مدّت كمى پس از آن در جنگ بدر بسيارى از آنها كشته شدند .
بعضى گفتهاند منظور از عبارت : «
إِلَّا قَلِيلًا
» مدت اندك نيست ، بلكه افرادى اندك مىباشد يعنى تنها همانهايى كه توانستند فرار كنند يا ايمان آوردند نجات پيدا كردند و برخى گفتهاند مراد از « ارض » شهر مدينه است ، چرا كه يهود به حضرت پيشنهاد كردند و گفتند همهء پيغمبران خدا در شام مبعوث شدند و حضرت ابراهيم هم به آن سرزمين هجرت كرد ، بنا بر اين اگر تو به شام به روى ما به تو ايمان مىآوريم لذا حضرت تصميم گرفت كه به آن سوى برود و در اين حال اين آيه نازل شد « خلافك » خلفك نيز قرائت شده و هر دو به يك معناست ، در قول شاعر آمده است :
عفت الديار خلافهم فكانما * بسط الشواطب بينهن حصيرا « 1 »
خلافهم : بعدهم .
سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنا
؛ روش معمول خداوند و سنّت هميشگى او بر آن است هر جامعهاى كه پيامبر خود را از محيطشان بيرون نمايند ، آنها را به هلاكت مىرساند .
كلمهء « سنة » منصوب است زيرا مفعول مطلق و مصدر تأكيدى است ، يعنى سنّ اللَّه ذلك سنة .
[ سوره الإسراء ( 17 ) : آيات 78 تا 82 ]
أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً ( 78 ) وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً ( 79 ) وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطاناً نَصِيراً ( 80 ) وَ قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقاً ( 81 ) وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ لا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلاَّ خَساراً ( 82 )
هامش
( 1 ) - پس از نابودى ساكنان آن زمين آباديهايشان چنان خراب و كثيف شد كه گويا زنان حصير باف ، بساط حصير بافى خود را در آن جا پهن كردهاند منظور اين است كه سرزمين آنها پس از نابودىشان پر از كثافت و آشغال شده بود . كشّاف ، ج 2 ، ص 686 پاورقى .