اين تعبير ، از اين كه ( دوم را هم غايب بياورد و ) بگويد : فاياه فارهبوه ، و نيز از اين كه ما قبلش را متكلم ( انّما انا إله واحد ) بياورد براى ايجاد ترس رساتر است . « دين » به معناى اطاعت ، و « واصبا » حال براى «
لَهُ الدِّينُ
» است كه ظرف و جار و مجرور و عامل در آن مىباشد .
« واصب » در لغت به معناى واجب و ثابت است ، چون همهء نعمتها از اوست ، پس اطاعت او بر هر صاحب نعمتى واجب است ، و مىتوان آن را از « وصب » به معناى زحمت و مشقّت گرفت ، يعنى دين از آن خداست در حالى كه توأم با زحمت و رنج است ، از اين رو دين را تكليف ناميدهاند و مىتوان دين را به معناى جزا گرفت ، يعنى ثواب و عقاب بطور دائم و هميشه ، از خداست و اين امر هيچ گاه قطع شدنى نيست .
وَ ما بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ
؛ آنچه از نعمتهاى بدنى و مالى كه به شما مىرسد از خداست .
فَإِلَيْهِ تَجْئَرُونَ
؛ ( و در هنگام شدايد ) تنها بسوى او زارى مىكنيد . « جوار » به معناى بلند كردن صدا براى دعاست . « تجرون » با حذف همزه و گذاردن حركت آن ، روى جيم ، نيز قرائت شده است .
إِذا فَرِيقٌ مِنْكُمْ
؛ در تفسير اين آيه دو احتمال وجود دارد :
1 - اين كه ضمير در
وَ ما بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ
؛ عام و شامل تمام انسانها باشد و از « فريق » گروه كافر آنها اراده شود .
2 - مىتوان گفت مورد خطاب كافرانند و « منكم » براى بيان است نه ، تبعيض و معناى عبارت اين است : در اين هنگام گروه كافرى كه خود شما باشيد شرك مىآوريد ، زيرا در گروه كفّار هم ممكن است كسى باشد كه عبرت بگيرد ، چنان كه مىفرمايد :
فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ
؛ « اما هنگامى كه آنها را به خشكى