انسانى مثل خودمان واگذار كند . ( لذا خداوند اين جا خاطرنشان ساخته است كه پيامبر بايد از جنس خود مردم باشد ، و اين سنّت پيشينهء ماست ، تا مردم او را ببينند و با او گفتگو كنند . )
فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ
؛ اگر نمىدانيد ، از اهل كتاب و مردم اديان قبل بپرسيد تا شما را آگاه سازند و بگويند كه پيامبران امّتهاى گذشته نيز بشر بودهاند . بعضى گفتهاند : اهل ذكر ، اهل قرآن هستند و مراد از ذكر قرآن است ، و برخى ديگر گفتهاند منظور اهل علم و دانشاند . از امام باقر عليه السّلام روايت شده است ، كه فرمود : اهل ذكر ، ماييم ، « 1 » « بالبينات » : ( جارّ و مجرور ) متعلق به : «
وَ ما أَرْسَلْنا
» ، و داخل در استثناست يعنى ما به پيامبرى نفرستاديم مگر مردانى را با دليلهاى آشكار ، مثل : ما ضربت الا زيدا بالسّوط كه در اصل : ضربت زيدا بالسّوط بوده است ، و مىتوان گفت جارّ و مجرور متعلّق به رجالا و صفت آن است ، يعنى رجالا ملتبسين بالبينات : مردانى همراه با دلايل روشن ، و نيز جايز است متعلق به فعل « نوحى » باشد ، يعنى با دلايل روشن به سوى آنها وحى مىكنيم . جملهء « فاسئلوا » تا آخر آيه معترضه است .
وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ
؛ مقصود از ذكر قرآن است ، و به اين دليل قرآن را ذكر گفتهاند كه پند و موعظه و آگاه كنندهء اهل غفلت است .
لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ
؛ تا براى مردم ، آنچه از امر و نهى در قرآن است بيان كنى ، به اميد اين كه آنها بينديشند و بيدار شوند .
[ سوره النحل ( 16 ) : آيات 45 تا 50 ]
أَ فَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُوا السَّيِّئاتِ أَنْ يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذابُ مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ ( 45 ) أَوْ يَأْخُذَهُمْ فِي تَقَلُّبِهِمْ فَما هُمْ بِمُعْجِزِينَ ( 46 ) أَوْ يَأْخُذَهُمْ عَلى تَخَوُّفٍ فَإِنَّ رَبَّكُمْ لَرَؤُفٌ رَحِيمٌ ( 47 ) أَ وَ لَمْ يَرَوْا إِلى ما خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ يَتَفَيَّؤُا ظِلالُهُ عَنِ الْيَمِينِ وَ الشَّمائِلِ سُجَّداً لِلَّهِ وَ هُمْ داخِرُونَ ( 48 ) وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ دابَّةٍ وَ الْمَلائِكَةُ وَ هُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ ( 49 )
يَخافُونَ رَبَّهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ ( 50 )
هامش
( 1 ) -
نحن اهل الذّكر .