مسلكان مىگويند : منسوب به خدا مىبود ، مىفرمود : و عليه جائرها ، يا ، و عليه الجائر . « 1 »
وَ لَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ
؛ اگر خدا مىخواست همهء شما را به اجبار به راه مستقيم و معتدل سوق مىداد .
أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً لَكُمْ مِنْهُ شَرابٌ
؛ خدا از آسمان آبى نازل ساخته است كه براى شما ، نوشيدنى است . منظور آب باران است و « منه » به معناى هو مىباشد مثل قول شاعر :
يأبى الظلامة منه النوفل الزفر
( انسان آقا و بسيار بخشنده از ستمگرى امتناع دارد ) كه در اين مصراع « منه » به معناى « هو » آمده است . « شراب » مادّهء نوشيدنى و شجر گياهى است كه حيوانها از آن مىچرند . بعضى گفتهاند معناى آيه اين است كه قسمتى از آن آب ، نوشيدنى شماست و قسمتى از آن براى درختان است و در اصل ( شرب شجر ، أو سقى شجر ) بوده و مضاف حذف شده است ، و يا چنين بوده است : « لكم من انباته شجر » و « من سقيه شجر » « 2 » كه مضاف حذف شده و حرف « من » به ضمير ( ه ) متصل شده است .
چنان كه زهير سروده است .
أمن أم اوفى ، دمنة لم تكلم ؟
( آيا آثار باقيمانده از بناها به خاطر « امّ اوفا » است كه سخن نمىگويند ؟ ) در اصل « من ناحية ام اوفى » بوده و مضاف كه « ناحية » بوده حذف شده است . فيه تسيمون ؛ « سامت الماشية » : چهار پايان به چراگاه رفتند ، و أسمتها انا : آن را براى چريدن بردم و به اين جهت حيوان را سائمه گويند . ينبت : با « ياء » ( به صورت غايب ) و با « نون »
هامش
( 1 ) - رفتن از راه انحرافى نيز از طرف خداست .
( 2 ) - مقصود آن است كه درخت از بركت رويندگى باران و آبيارى ، به وجود مىآيد و رشد مىكند .