تزداد ، يا موصوله است و يا مصدريه . اگر موصوله باشد معنايش آن است كه خداوند مىداند بچّهاى كه در رحم مادر قرار دارد ، در چه حالتى است : دختر است يا پسر ، كامل است يا ناقص العضو ، زيباست يا زشت ، و خلاصه هر صفتى در او را مىداند .
وَ ما تَغِيضُ الْأَرْحامُ وَ ما تَزْدادُ
؛ و مىداند آنچه را كه رحم در آن نقص ايجاد كرده و آنچه را كه بر آن افزوده ، عاض الماء و عضته انا : آب كم شد و من آن را كم كردم . از جمله مصاديق « زياد و نقص » شمارهء اولاد مىباشد ، چرا كه در رحم ممكن است يكى يا دو تا و يا سه فرزند و يا بيشتر پرورش يابد ، و شامل كمال و نقص اعضا نيز مىشود ؛ همچنين شامل كم و زيادى زمان ولادت هم مىشود .
امّا اگر كلمهء « ما » مصدريّه باشد مقصود آن است كه خداوند نسبت به باردارى زن و نقصان و افزايش رحمها آگاهى دارد و هيچ يك از اين امور بر او پوشيده نيست .
ممكن است نقصان و افزايش آنچه در رحمهاست اراده شود ، و در اين صورت فعلهاى « تغيض و تزداد » كه در حقيقت منسوب به « ما فى الارحام » است و ( مجازا ) به خود ارحام نسبت داده شده لازم به كار رفته نه متعدى . اين قول را گفتار حسن بصرى تأييد مىكند كه مىگويد : نقصان ، اين است كه مادر ، هشت ماهه يا كمتر وضع حمل كند ، و « ازدياد » آن است كه مدت حملش از نه ماه بيشتر شود ، و نيز از او نقل شده است كه نقصان ، سقط شدن بچّه به طور غير كامل « و ازدياد » متولد شدن آن به طور كامل است .
وَ كُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ
؛ هر چيزى در نزد خداوند حدّ و اندازهء معيّنى دارد ، و كمتر و يا بيشتر نمىشود .
«
الْكَبِيرُ
» : عظيم الشّأن و بزرگوارى كه همه چيز پايينتر از او است .
«
الْمُتَعالِ
» : آن كه با قدرت كاملهء خود بر همه چيز استعلا و برترى دارد ، يا كسى كه منزّه از صفات آفريدهها است .