مرد را ، از طرفش گرفتم .
وَ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلى ظُلْمِهِمْ
؛ يعنى پروردگارت نسبت به مردم داراى مغفرت است با اين كه به وسيلهء گناهان بر خودشان ظلم مىكنند «
عَلى ظُلْمِهِمْ
» ، حال و در محلّ نصب است يعنى ظالمين لانفسهم .
از سعيد بن مسيّب نقل شده است كه وقتى اين آيه نازل شد ، رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله فرمود : اگر عفو و گذشت خداوند نمىبود زندگى بر هيچ كس گوارا نمىشد ، و اگر وعدهء عقاب و كيفر الهى نبود هر كس تكيه به رحمت او مىكرد و هر چه مىخواست انجام مىداد . « 1 »
لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ
؛ كافران ( كه گفتند ) چرا بر اين پيامبر آيهاى نازل نشده چون با پيامبر عناد داشتند نسبت به آياتى كه بر آن حضرت نازل شده بود بىاعتنا بودند ، از اين رو از وى آياتى مثل معجزات حضرت موسى و عيسى از قبيل اژدها شدن عصا و زنده كردن مردگان ، پيشنهاد مىكردند . اين بود كه خداوند در برابر گفتار آنان به پيامبرش خطاب كرد كه : اى محمّد صلّى اللَّه عليه و آله كار تو فقط انذار است كه آنان را از بدى عاقبتشان بترسانى و چيزى بر تو نيست مگر آوردن دلايل صحيحى بر اين كه فرستادهاى بيم دهنده مىباشى ، و در اثبات صحت اين ادّعا همهء آيات همصدا هستند .
وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ
؛ اصولا براى هر جامعهاى راهنما و هدايت كنندهاى است كه آنان را به دينشان رهبرى و به سوى خدا دعوت مىكند و در اين راه هر كسى را روشى و آيت و معجزهاى مخصوص مىباشد ؛ و چنان نيست كه همهء پيامبران يك نوع معجزه و نشانهء نبوّت داشته باشند .
اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثى
؛ كلمهء « ما » در جملههاى : ما تحمل و ما تغيض و ما
هامش
( 1 ) -
لولا عفو اللَّه و تجاوزه ما هنأ أحدا العيش ، و لولا وعيد اللَّه و عقابه لاتّكل كلّ واحد .