وَ قالَ لِفِتْيانِهِ
؛ « لفتيانه » نيز خوانده شده ، و هر دو ، جمع « فتى » مىباشد مثل « اخوه و إخوان » كه هر دو جمع : « اخ » هستند ، چيزى كه هست ، « فعله » جمع قلّت ، و « فعلان » جمع كثرت است ، يعنى لغلمانه الكيّالين : به پيمانه گران و ترازو دارانش گفت :
اجْعَلُوا بِضاعَتَهُمْ فِي رِحالِهِمْ
؛ آنچه به عنوان قيمت كالا و بهاى خريد غلات آوردهاند ، در ميان ظرفهايشان بگذاريد ، منظور از « رحال » ظرفهاست از قبيل جعبه و كيسه و جز ، اينها ، به ظرف ، و نيز جاى چيزى ، « رحل » گفته مىشود ، و در اصل به معناى چيزى است كه آمادهء جابجا شدن است .
لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَها
؛ شايد بفهمند و پى به بزرگوارى ما ببرند كه هم به آنها كالا دادهايم و هم پولشان را به ايشان برگردانديم . «
إِذَا انْقَلَبُوا إِلى أَهْلِهِمْ
» : اين را وقتى متوجّه خواهند شد كه به شهر و ديار خود برسند و ظرفهايشان را خالى كنند .
لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
؛ به اميد اين كه وقتى قدر اين بخشندگى را شناختند ، حق شناسى وادارشان كند كه باز بسوى ما برگردند ، بعضى گفتهاند : يوسف از بزرگوارى ، صلاح نمىدانست كه از پدر و برادرانش قيمت و بهاى كالا و طعام بگيرد .
[ سوره يوسف ( 12 ) : آيات 63 تا 66 ]
فَلَمَّا رَجَعُوا إِلى أَبِيهِمْ قالُوا يا أَبانا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَأَرْسِلْ مَعَنا أَخانا نَكْتَلْ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ ( 63 ) قالَ هَلْ آمَنُكُمْ عَلَيْهِ إِلاَّ كَما أَمِنْتُكُمْ عَلى أَخِيهِ مِنْ قَبْلُ فَاللَّهُ خَيْرٌ حافِظاً وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ ( 64 ) وَ لَمَّا فَتَحُوا مَتاعَهُمْ وَجَدُوا بِضاعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ قالُوا يا أَبانا ما نَبْغِي هذِهِ بِضاعَتُنا رُدَّتْ إِلَيْنا وَ نَمِيرُ أَهْلَنا وَ نَحْفَظُ أَخانا وَ نَزْدادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ذلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ ( 65 ) قالَ لَنْ أُرْسِلَهُ مَعَكُمْ حَتَّى تُؤْتُونِ مَوْثِقاً مِنَ اللَّهِ لَتَأْتُنَّنِي بِهِ إِلاَّ أَنْ يُحاطَ بِكُمْ فَلَمَّا آتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ قالَ اللَّهُ عَلى ما نَقُولُ وَكِيلٌ ( 66 )