او به آنها و نيز براى اهل بهشت لذتهايى بالاتر از بهشت است كه بزرگترين آنها ، رضوان خدا و توجه كريمانهء او مىباشد ، ( بنا بر اين اشكالى در استثناى از خلود حتمى كه قبلا بيان شده پيدا نمىشود ) .
بعضى گفتهاند : مقصود ، استثناى از « خلود اهل شقاوت » آن است كه هر كس را خدا بخواهد ، به سبب يگانه پرستى و ايمانش از جهنّم بيرون مىآورد و به بهشت داخل مىكند تا در مقابل طاعاتى كه انجام داده ، پاداش وى را بدهد ، بنا بر اين « ما » به معناى « من » خواهد بود ، چنان كه در كلام عرب آمده است : سبحان ما سبحت له :
پاك و منزّه است كسى كه او را تسبيح مىگويم . اين سخن را وقتى مىگويند كه صداى رعد را مىشنوند ، و مثل قول خداوند :
سَبَّحَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
؛ « كسانى كه در آسمانها و زمينند خداى را تسبيح مىگويند » . ( حشر / 1 ؛ و صف / 1 ) .
و در جملهء : «
الَّذِينَ سُعِدُوا
» مراد از استثنا ، سعادتمندانى هستند كه از جهنم ( به دليل لطف خدا و ايمان و آنچه قبلا گفته شد ) به سوى بهشت منتقل مىشوند ، و معناى آيه اين است كه اشخاص خوشبخت هميشه در بهشتاند مگر آن مدّتى كه خدا خواسته كه قبل از دخول در بهشت آنها را به خاطر گناهانشان به جهنم برده است . بنا بر اين « ما » در اين جمله به معناى خودش و استثنا هم از زمان است ، در حالى كه استثنا در جملهء اول از اشخاص بود ( و « ما » به معناى « من » ) .
قتاده مىگويد : خدا خود بهتر مىداند امّا براى ما گفته است كه گروهى از مردم به سبب گناهانشان در آخرت بر اثر عذاب آتش رنگ بشرهء آنها تغيير مىكند و سپس خداوند تفضّل مىكند و آنها را داخل بهشت مىگرداند ، اين گروه ، اهل جهنّم ، ناميده مىشوند و اينها كسانىاند كه وعدهء عذاب دربارهشان تحقق يافته و سپس به سبب شفاعت از آن خارج شدهاند .
سُعِدُوا
؛ با قرائت ضمّ سين معنايش اين است كه خدا او را سعادتمند ساخته ، و با