كار را انجام دهى . « 1 » بهترين راه براى توجيه اين قرائت آن است كه لمّا در اصل « لمّا » بوده مثل
أَكْلًا لَمًّا
« 2 » و سپس وقف شده ، و در حالت وصل نيز بر طبق اصل خوانده شده است ، و معناى جمله اين است : تمام آنها جميعا ، مثل :
فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ
. « 3 » مىتوان گفت : « لمّا » ، مصدر بر وزن « فعلى » است « دعوى » و « شروى » . « 4 »
فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ
؛ بر راه راست و بدون انحراف هم چنان كه مأمور شدى استقامت كن .
وَ مَنْ تابَ مَعَكَ
؛ اين جمله عطف است بر ضمير مستتر در فعل « استقم » و چون ميان معطوف ( اسم ظاهر ) و معطوف عليه ( ضمير مستتر ) به وسيلهء جمله :
كَما أُمِرْتَ
فاصله شده ، اين عطف مانعى ندارد و لازم نيست كه ميان آنها ضمير منفصل فاصله واقع شود . معناى جمله اين است : تو استقامت داشته باش و هر كس از كفر ، توبه كند و با تو ايمان بياورد نيز با استقامت باشد .
وَ لا تَطْغَوْا
؛ از حدود الهى خارج نشويد . «
إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
» : كه او به آنچه شما انجام مىدهيد آگاه است و شما را به آن مجازات مىكند . از امام صادق عليه السّلام نقل شده است : «
فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ
» : از خدا بخواه كه درست تصميم بگيرى . « 5 » و از ابن عباس نقل شده است : آيهاى با مشقّتتر از اين آيه بر رسول خدا نازل نشد و به همين دليل حضرت فرمود :
شيبتنى هود و الواقعة و اخواتها
: مرا سوره هود ، و واقعه و نظاير اينها پير كرد .
هامش
( 1 ) - لمّا فعلت به معناى الّا فعلت است و جملهء دوم تفسير و هم تأكيد جملهء اول است - م .
( 2 ) - فجر / 19 .
( 3 ) - حجر / 30 .
( 4 ) - مثل و مانند .
( 5 ) -
عن الصادق عليه السّلام :فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَاى : افتقر الى اللَّه بصحة العزم .