در گذشته است ، يا چنان كه گفتهاند : « لمّا » فعل مضارع را به معناى ماضى تبديل مىكند ، چنان كه حرف « إن » معناى فعل ماضى را به مستقبل مىبرد . بعضى گفتهاند معنايش اين است : « اخذ يجادلنا » ، يا « اقبل يجادلنا » خلاصهء معنا اين كه با فرشتگان فرستادهء ما دربارهء آنچه آنان نسبت به قوم لوط مىخواستند انجام دهند به مجادله پرداخت و گفت آيا اگر در ميان آنها پنجاه نفر از اهل ايمان باشند باز هم هلاكشان خواهيد ساخت ؟ گفتند : نه ، بعد گفت : اگر چهل نفر باشند ، باز هم گفتند : نه ، به همين طريق عدد را كم مىكرد و مىپرسيد تا رسيد به يكى ، باز هم پاسخ دادند : نه ، اين جا ابراهيم گفت : پس لوط كه در ميان آنهاست ( نبايد عذاب شوند ) آنها جواب دادند ، ما بهتر مىدانيم كه چه كسى در ميان آنهاست ، ما او را با اهلش نجات مىدهيم .
إِنَّ إِبْراهِيمَ لَحَلِيمٌ
؛ ابراهيم بردبار است و در عقوبت هر كس كه به او بدى كند شتاب نمىكند ، « اوّاه » : فراوان دعا مىكند ؛ « منيب » : در تمام كارهايش با عشق و خشنودى به سوى خدا مىرود . از سياق كلام چنين معلوم مىشود كه ابراهيم به دليل داشتن اين صفات بدين اميد دربارهء قوم لوط به جدال و بحث پرداخت كه شايد بتواند از آنها عذاب را بر طرف سازد .
يا إِبْراهِيمُ
؛ در اين جا ، قول در تقدير است يعنى ملائكه به او گفتند : اى ابراهيم : از اين اعتراض دست بردار ، اگر چه خوى و خصلت تو رحمت است ، امّا در اين مجادله فايدهاى نيست ، زيرا حكم پروردگارت صادر شده و آن هم بدون حكمت صادر نمىشود و عذاب فرود آمده كه گريزى از آن نيست و بحث و مجادله آن را برنمىگرداند .
[ سوره هود ( 11 ) : آيات 77 تا 83 ]
وَ لَمَّا جاءَتْ رُسُلُنا لُوطاً سِيءَ بِهِمْ وَ ضاقَ بِهِمْ ذَرْعاً وَ قالَ هذا يَوْمٌ عَصِيبٌ ( 77 ) وَ جاءَهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ وَ مِنْ قَبْلُ كانُوا يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ قالَ يا قَوْمِ هؤُلاءِ بَناتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ لا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي أَ لَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ ( 78 ) قالُوا لَقَدْ عَلِمْتَ ما لَنا فِي بَناتِكَ مِنْ حَقٍّ وَ إِنَّكَ لَتَعْلَمُ ما نُرِيدُ ( 79 ) قالَ لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلى رُكْنٍ شَدِيدٍ ( 80 ) قالُوا يا لُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَ لا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلاَّ امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُها ما أَصابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَ لَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ ( 81 )
فَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا جَعَلْنا عالِيَها سافِلَها وَ أَمْطَرْنا عَلَيْها حِجارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ ( 82 ) مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ وَ ما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ ( 83 )