اينها مردم بدى هستند كه خويشان خود را اصلاح نمىكنند ، و جز به فرياد شوم كلاغ ، آنها فريادى ندارند و رفع « يعقوب » به ابتداست كه خبرش محذوف باشد :
موجود ، يا ظرف باشد : « من بعده » . الف ، در كلمهء « يا ويلتى » بدل از « ياء » اضافه است مثل « يا عجبا » و يا « لهفا » .
«
شَيْخاً
» منصوب بنا بر حاليّت و عامل آن ، معناى اشاره است ، همسر ابراهيم هفتاد و هشت و خودش صد ساله بود . «
إِنَّ هذا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ
» : اين امر عجيبى است كه از دو شخص پير و كهنسال فرزندى به وجود آيد .
رَحْمَتُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ
؛ اى خاندان نبوّت ، اين مسأله و امثال آن از چيزهايى است كه خداوند شما را به آنها گرامى داشته ، و جاى تعجّب نيست ، و گفتهاند : مراد از رحمت ، نبوّت و منظور از « بركات » اولاد و طوايفى از بنى اسرائيل است ، چرا كه پيامبران از آنها هستند .
« حَمِيدٌ »
كسى كه كارى انجام دهد كه به آن سبب از سوى بندگانش استحقاق حمد و ثنا پيدا مىكند .
« مَجِيدٌ »
بزرگوار و بخشندهاى كه احسان او به بندگانش فراوان است .
اهل البيت ؛ منصوب است بنا بر ندا ، يا بنا بر مدح .
فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْراهِيمَ الرَّوْعُ
؛ موقعى كه خوف و بيم ابراهيم كه از مهمانانش داشت ، بر طرف شد و دلش آرام گرفت ، و به سبب مژدهء فرزند كه به او داده شد تمام غم و غصهاش به سرور و خوشحالى تبديل گرديد آمادهء بحث و جدال شد . جواب « لمّا » محذوف ، و تقدير آن : اجترأ على خطابنا ، ( جرأت كرد كه با ما سخن بگويد ) يا قال كيت و كيت ( چنين و چنان گفت ) .
يُجادِلُنا فِي قَوْمِ لُوطٍ
؛ اگر چنان كه گفتيم : جواب لمّا محذوف باشد اين جمله آغاز سخن است يعنى شروع كرد به مجادله با ما ، دربارهء قوم لوط ، و اگر محذوف نگيريم ، خود همين جمله جواب خواهد بود ، و فعل مضارع به معناى حكايت حال