جمعآورى آن مىپردازند و كسانى كه دلهايشان به اسلام متمايل شود ، و نيز براى آزادى بردگان ، و بدهكاران و در راه خدا و واماندگان در راه ، اين يك فريضهء الهى است ، و خداوند دانا و درستكار است . ( 60 )
تفسير :
« انما » مفيد حصر است ، يعنى زكات مخصوص اين هشت گروه است و به ديگر گروهها نمىرسد ، چنان كه مىگويند : انما السخاء لحاتم ؛ بخشندگى ويژهء حاتم است ، يعنى غير او ، داراى اين صفت نيست . توضيح آن كه مىتوان زكات را به بعضى از اين گروهها داد و به بعضى نداد ، اما به گروههاى ديگر نمىشود داد ، چنان كه از حذيفه و ابن عباس و غير اينها از صحابه نقل شده است كه به هر كدام از اين گروهها داده شود مجزى است ، و مذهب ما نيز همين است .
« الفقراء » مردمان پاكدامنى كه با وجود نيازمندى از سؤال كردن خوددارى مىكنند ، و « مساكين » نيازمندانىاند كه سؤال مىكنند ، و در معناى اين دو كلمه بر عكس نيز گفته شده است ، امّا صحيحتر ، همان معناى اول است ، و بعضى گفتهاند « فقير » كسى است كه هيچ چيز ندارد ، و « مسكين » كسى است كه آنچه دارد براى زندگىاش كافى نيست ، و بر عكس نيز گفته شده است .
وَ الْعامِلِينَ عَلَيْها
؛ كسانى كه در جمعآورى زكات و صدقات مىكوشند و آن را از مالداران دريافت مىكنند .
وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ
؛ بزرگانى از عرب كه پيامبر اكرم از آنان دلجويى مىكرد تا به اسلام رو آوردند ، و به اين منظور در موقعى كه مسلمانان اندك بودند سهمى از زكات را به آنها واگذار مىكرد .
« رقاب » بردگانى كه مكاتب « 1 » شده بودند ، از اين مورد به آنها كمك مىشد تا
هامش
( 1 ) - مكاتبه قرارى است كه ميان برده و مولايش بسته مىشود كه پولى بدهد و خود را آزاد كند و اين بر دو قسم است : مشروط و مطلق .