نداشت امّا خداوند همهء كينهها و دشمنىها را از ياد آنان برد تا آن كه با يكديگر دوست و صميمى شدند و پيمان برادرى بستند .
لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ما أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ
؛ اگر تمام آنچه روى زمين است صرف مىكردى ، نمىتوانستى ميان دلهاى آنان الفت ايجاد كنى و كينههاى دوران جاهليّت را از آنان بزدايى .
وَ لكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ
؛ ولى خداوند به وسيلهء اسلام ميان آنها الفت ايجاد كرد .
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَ مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
؛ واو به معناى « مع » و ما بعد آن منصوب است ؛ زيرا عطف اسم ظاهر مجرور بر اسم كنايه ناپسند است . معناى آيه اين است : خداوند براى حمايت تو و پيروانت ، يعنى مؤمنان كافىاند . ممكن است جملهء
« وَ مَنِ اتَّبَعَكَ »
در محل رفع باشد كه در اين صورت معناى آن اين است :
خداوند و مؤمنان براى حمايت تو كافىاند . اين آيه در محلّى به نام « بيداء » در جنگ بدر و پيش از شروع جنگ نازل شد .
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتالِ
؛ « تحريض » ، مبالغه در تشويق به كارى است و از مادهء « حرض » است و « حرض » اين است كه مرض آن چنان بر انسان چيره شود كه او را مشرف به مرگ سازد . اين امر وعدهاى است از جانب خداوند كه اگر گروه مؤمنان در ميدان جنگ شكيبايى كنند به يارى خداوند بر ده برابر خود از كافران پيروز مىشوند .
بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ
؛ يعنى چون كافران نادانند همانند چهارپايان بدون توجّه به پاداش مىجنگند .
ابن جريح « 1 » مىگويد : مؤمنان موظّف بودند فرار نكنند و يك نفر از آنان در برابر
هامش
( 1 ) - وى عبد الملك بن عبد العزيز بن جريح اموى مكّى است . اصل او از روم است و از عطاء و زهرى و عكرمه و ديگران روايت كرده و از فقها و قرّاء متّقى و پارساى حجاز بوده و در سن هفتاد سالگى در سال 150 هجرى درگذشته است .