استيناف است و در حالت فتح صريحا تعليل است . معناى آيه اين است : اى محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم گمان نكن « 1 » كه كافران از چنگ تو فرار كردهاند ؛ خداوند تو را بر آنها پيروز كرده و در برابر آنان يارىات مىكند . قرائت ابن محيصن « 2 » كه « لا يعجزن » را به كسر نون خوانده است ، از جمله قرائتهاى استثنايى و نادر است .
بعضى « الذين كفروا » را فاعل دانسته و به همين جهت « لا يحسبنّ » ( با ياء ) قرائت كردهاند كه در اين صورت گويا گفته شده : و لا يحسبنّ الذين كفروا أن سبقوا ؛ سپس « أن » حذف شده همانگونه كه در آيهء 24 سورهء روم
وَ مِنْ آياتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ
؛ « و از آيات خداوند اين است كه برق ( و رعد ) را به شما نشان مىدهد » « أن » ( قبل از « يريكم » ) حذف شده است . يا بدين جهت « لا يحسبنّ » ( با ياء ) قرائت كردهاند كه معناى آيه را : لا يحسبنّهم الذين كفروا سبقوا ، دانستهاند .
وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ
؛ قوّت به هر نوع نيرو و قدرتى كه موجب پيروزى در جنگ است اطلاق مىشود . « رباط » اسبى است كه براى جهاد در راه خدا براى هميشه فراهم مىشود و نيز ممكن است « رباط » به معناى « مرابطه » ( يعنى مراقبت و محافظت ) باشد و ممكن است « رباط » جمع « ربيط » ( يعنى بسته شده ) باشد مثل « فصال » كه جمع « فصيل » است .
تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّكُمْ وَ آخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ
؛ « ترهبون » به تخفيف « هاء » و تشديد آن هر دو قرائت شده است ؛ زيرا « أرهبته » و « رهبته » هر دو گفته مىشود و به يك معناست ؛ يعنى به وسيلهء آنچه آماده مىكنيد دشمن خود و خدا يعنى اهل مكّه و
هامش
( 1 ) - ظاهرا مرحوم طبرسى « لا تحسبنّ » ( با تاء ) قرائت كرده است و ذكر اين نكته در عبارات بعدى كه بعضى آن را با ياء قرائت كردهاند نيز مؤيد اين مطلب است .
( 2 ) - وى محمد بن عبد الرحمن بن محيصن مكّى قارى است كه عدهاى از جمله مسلم از او روايت كردهاند و قرائت او از نادرترين قرائتهاست و در سال 122 يا 123 در مكّه درگذشته است . برخى او را محمّد بن عمر و برخى محمّد بن عبد اللَّه دانستهاند .