گروهى از آنها صالح و گروهى غير آن هستند و آنها را به « نيكيها » و « بديها » آزموديم ، شايد بازگردند . ( 168 )
تفسير :
تَأَذَّنَ
؛ باب تفعّل از « ايذان » به معناى اعلام است و معناى
« إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكَ »
، اين است : به ياد آور هنگامى را كه پروردگارت تصميم گرفت ؛ زيرا كسى كه مصمم بر انجام امرى است ، در مورد آن با خود مىانديشد و انجام آن را به خود اعلام مىكند .
« تأذن ربك » : جارى مجراى فعل قسم شده است مثل « علم اللَّه » و « شهد اللَّه » و به همين سبب به آنچه در جواب قسم مىآيد يعنى « ليبعثن » [ كه مصدر به لام قسم است ] جواب داده شده است . گويا خداوند فرموده است : و هنگامى كه پروردگارت بر خودش مقرّر و واجب كرد كه تا روز قيامت كسى را بر يهود مسلط سازد . كه آنها را بهطور مداوم در عذاب سختى قرار دهد . پس از آن تا زمانى كه خداوند حضرت محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم را به پيامبرى مبعوث كرد ، يهود به مجوس جزيه مىدادند پس از آن پيامبر اسلام نيز جزيه را بر آنها واجب كرد و هميشه تا پايان دنيا [ پرداخت جزيه ] بر آنها واجب گرديده است .
لَيَبْعَثَنَّ
؛ تا بر آنها مسلط سازد همانند آيهء 5 سورهء بنى اسرائيل :
بَعَثْنا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا
؛ « بندگان خود را بر شما مسلط كرديم » كه « بعثنا » به معناى « سلطانا » است .
وَ قَطَّعْناهُمْ فِي الْأَرْضِ أُمَماً
؛ يهود را در سرزمينهاى مختلف به گروهها و جمعيتهاى پراكنده متفرّق ساختيم ، پس هيچ گاه سرزمينى از گروهى از آنان خالى نبود .
مِنْهُمُ الصَّالِحُونَ
؛ برخى از آن گروهها ، مردمانى صالح بودند . آنها همان كسانى هستند كه به خدا و رسولش ايمان آوردند . و برخى از آن گروهها مردمانى هستند كه بر آن صفت نيستند ، يعنى غير صالحاند . بنا بر اين : « دون ذلك » ، محلّا مرفوع است ؛ زيرا صفت موصوف [ ناس ] محذوف مىباشد . آيهء 164 سورهء صافات :
وَ ما مِنَّا إِلَّا