و سرزمينشان را به ارث مىبرند ، اين امر براى آنها عبرت نيست كه اگر بخواهيم ، آنها را به كيفر گناهانشان نابود و هلاك مىكنيم همانطور كه امتهاى پيش از آنها را نابود و هلاك كرديم ؟ ( أ و لم يهد ) با نون ( أ و لم نهد ) نيز قرائت شده است ؛ بنا بر اين جملهء : ان لو نشاء اصبناهم . . . » محلا منصوب است [ چون مفعول است ] و معناى آن اين است : آيا ما اين امر را براى آنها بيان نكرديم . و به همين سبب است كه هدايت ( لم يهد ) به وسيلهء لام ، متعدى شده است ؛ زيرا در اين صورت به معناى تبيين ( بيان كردن ) است .
وَ نَطْبَعُ عَلى قُلُوبِهِمْ
؛ اين جمله عطف است بر چيزى كه معناى « أ و لم يهد » بر آن دلالت مىكند . گويا گفته شده : و يغفلون عن الهداية و نطبع على قلوبهم : آنها از هدايت يافتن غافلند و ما هم بر دلهاى ايشان مهر مىنهيم .
تِلْكَ الْقُرى
؛ مبتدا و خبر است و نقص عليك من أنبائها ، جملهء حاليه است . و جايز است « القرى » صفت براى « تلك » و « نقص » خبر آن باشد . يعنى ، اينهاست شهرها و آباديهاى ياد شده كه اخبار و سرگذشت آنها را براى تو بيان مىكنيم تا قوم خود را از سرگذشت آنان آگاه گردانى تا عبرت گيرند و از اصرار بر گناهانى كه آنها مرتكب شدند بپرهيزند .
فَما كانُوا لِيُؤْمِنُوا
؛ در وقتى كه پيامبران با دليلهاى روشن آمدند ، آنها به دعوتشان ايمان نياوردند چون پيش از آمدنشان ، آنان را تكذيب كرده بودند . يا اين كه : آنها تا آخر عمرشان ، به آنچه هنگام آمدن پيامبران نخست تكذيب كرده بودند ، ايمان نياوردند ، يعنى ، آنها بر تكذيب ادامه دادند تا آن گاه كه مردند در حالى كه بر آن اصرار مىورزيدند . معناى لام در « ليومنوا » تأكيد نفى است و اين كه ايمان ، با حال و وضع آنها منافات داشت .
« كذلك » همانند اين سرشت و طبيعت سرسخت و لجوج [ كه تا آخر عمر ايمان نياوردند و تكذيب كردند ] ، خداوند بر دلهاى كافران مهر مىنهد .