« لَئِنِ اتَّبَعْتُمْ »
لام موطئه « 1 » است و جواب قسم ،
إِنَّكُمْ إِذاً لَخاسِرُونَ
است كه جانشين جواب شرط هم مىباشد .
الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْباً
؛ مبتداست و خبرش
« كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا »
مىباشد همين طور
كانُوا هُمُ الْخاسِرِينَ
خبر
الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْباً
( دوم است ) . در اين نوع مبتداها ، معناى اختصاص نهفته است ؛ گويا گفته شده : كسانى كه شعيب را تكذيب كردند ، هلاك و نابودى مخصوص به همانهاست بهطورى كه گويا هرگز در خانههايشان سكنى نداشتند ؛ زيرا آنها كه از شعيب پيروى كردند خداوند آنان را نجات بخشيد . و همين طور كسانى كه شعيب را تكذيب كردند زيان بزرگ مخصوص همانهاست نه پيروان شعيب . زيرا آنها [ از ايمان خود ] سود بردند . و نيز در اين ابتدا ، تكرار آن ، سفاهت عقيده اشراف و رد گفتار آنها ، بطور مبالغه نهفته است .
فَتَوَلَّى عَنْهُمْ
؛ چون شعيب نزول عذاب را بر آنها ديد ، از آنها روى برگرداند و گفت : اى قوم ، من در خيرخواهى و راهنمايى شما و ابلاغ رسالت و ترساندن از عذابى كه اكنون بر شما نازل شده ، كوشش كرده و كوتاهى نكردم ليكن شما مرا تصديق نكرديد .
فَكَيْفَ آسى
؛ بنا بر اين چگونه اندوهگين شوم بر حال قومى كه شايستگى غم و اندوه را ندارند ؛ زيرا كافرند و سزاوار عذابى هستند كه بر آنها نازل شده است .
بأساء ؛ سختى و تنگدستى .
ضرّاء ؛ خسارت و مرض .
لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ
؛ تا آنها [ به درگاه خداوند ] تضرع و توبه كنند و سر تواضع فرود آرند .
هامش
( 1 ) - قبلا ( در تفسير آيه 18 سوره اعراف ) گفته شد : كه هر گاه جواب قسم مصدر به لام و ان شرطيه باشد ، قسم حذف مىشود اين لام را كه مقارن با ان شرطيه است لام موطئه مىگويند چون جواب را براى قسم آماده مىكند . شرتونى / مبادى العربيه 4 / 364 بيروت - دار المشرق 1986 .