( شيطان ) گفت : مرا تا روز رستاخيز مهلت ده . ( و ، زنده نگهدار ) ( 14 )
( خداوند ) فرمود : البته مهلت خواهى داشت . ( 15 )
شيطان گفت : اكنون كه مرا گمراه كردى ، من نيز بندگانت را از راه راست ، كه شرع و آيين توست گمراه گردانم ( 16 )
آن گاه از پيش روى و از پشت سر و از طرف راست و از طرف چپ آنها به سراغ آنها مىروم و بيشتر آنها را شكرگزار نخواهى يافت . ( 17 )
فرمود : از آن مقام با ننگ و عار و خوارى بيرون رو . سوگند ياد مىكنم كه هر كس از آنها از تو پيروى كند ، جهنم را از شما همگى پر مىكنم . ( 18 )
تفسير :
فَاهْبِطْ مِنْها
؛ از بهشت يا از آسمان يا از مقام و منزلتى كه دارى فرود آى .
فَما يَكُونُ لَكَ أَنْ تَتَكَبَّرَ فِيها
؛ تو را نرسد كه در آن مقام ، از فرمان خداوند سرپيچى كنى .
فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ
؛ بيرون شو كه چون تكبر ورزيدى ، نزد خدا و اولياى او خوار و سبك هستى .
علت اين امر آن بود كه چون شيطان تكبر خود را آشكار ساخت ، لباس ذلت و خوارى بر او پوشيده شد و در حديث آمده است : هر كس تكبر ورزد خداوند او را خوار و پست گرداند و هر كس فروتنى كند خداوند او را برترى بخشد . « 1 »
قالَ أَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
؛ به من مهلت ده و مرگ مرا به تأخير انداز ، تا روزى كه مردم سر از قبرها ، بيرون مىآورند .
قالَ فَبِما أَغْوَيْتَنِي
؛ گفت به سبب اين كه مرا گمراه ساختى . اين سبب ، آن بود كه خداوند شيطان را مكلف به امرى [ سجده بر آدم ] كرد كه به واسطهء آن گمراه شد و آن گونه كه فرشتگان [ در اطاعت خدا ] پايدار ماندند او ثابت نماند و سرپيچى كرد .
هامش
( 1 ) -
من تكبر وضعه اللَّه و من تواضع رفعه اللَّه .