( رعد / 4 ) .
فَأَخْرَجْنا مِنْهُ خَضِراً
؛ و از آب ساقهاى با طراوت و سرسبز ، بيرون آورديم ، و مراد شاخهاى از گياه است كه از دانه بيرون مىآيد و از بيخ آن شعبه ، شعبه مىشود .
نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَراكِباً
؛ و از آن ساقههاى سبز ، دانههاى روى هم چيده بيرون آورديم ، از قبيل خوشهء گندم و جو ، و جز اينها .
قنوان ؛ خوشهء خرما ، اين كلمه مرفوع ، مبتداى مؤخّر ، و من النخل ، خبر مقدم است ، و « من طلعها » ، هم بدل از آن است ، و تقدير چنين است : و كائنة من طلع النّخل قنوان » : خوشهء خرما ، از شاخهء درخت نخل به وجود مىآيد .
و مىتوان گفت : خبر حذف شده و « اخرجنا » دليل بر آن است و تقدير اين است :
و مخرجة من طلع النخل قنوان .
قِنْوانٌ
؛ جمع قنو است مثل « صنوان » و « صنو » .
دانِيَةٌ
؛ نزديك ، زودرس ، سهل التناول ، حسن بصرى مىگويد : يعنى هر كدام نزديك به يكديگر هستند .
وَ جَنَّاتٍ مِنْ أَعْنابٍ
؛ منصوب است ، عطف بر نبات كل شىء ، يعنى و به وسيلهء آب باغهايى از انگور به وجود آورديم .
و جنات ؛ به رفع نيز خوانده شده و اين دو حالت دارد :
1 - عطف بر « قنوان » باشد به اين معنا : از نخل خوشهء خرما و از درختان انگور ، باغها ، حاصل مىشود .
2 - به تقدير : ثم جنات ، مبتداى مقدم حذف شده و معنايش اين است : با درختان خرما ، باغهاى انگور نيز وجود دارد .
وَ الزَّيْتُونَ وَ الرُّمَّانَ
؛ به وسيلهء آب درخت زيتون و انار را به وجود آورديم .
چون زيتون و انار بر ساير انواع ميوهها برترى دارند ، بهتر آن است كه نصب اين كلمه را از باب اختصاص بگيريم مثل قول خداوند :
وَ الْمُقِيمِينَ الصَّلاةَ
؛