گفت : آيا بتها را خدا مىگيرى ؟ من تو و قومت را در گمراهى آشكار مىبينم . ( 74 )
و اين چنين ملكوت آسمانها و زمين را به ابراهيم مىنمايانيم ، تا از اهل يقين شود . ( 75 )
تفسير :
« آزر » ؛ اين كلمه با ضمّ آخر بنا بر نداء ، نيز خوانده شده است .
در ميان دانشمندان علم انساب ، خلافى نيست كه اسم پدر نسبى ابراهيم تارخ بوده است ، و اصحاب ، ( اماميّه ) گويند : آزر ، نام جدّ مادرى ابراهيم بوده ، و نيز روايت شده است كه آزر عموى او بوده است و دربارهء پيامبر اسلام نيز مىگويند آباء و اجداد پيغمبر اسلام تا حضرت آدم همگى يكتاپرست بودهاند . از خود حضرت نقل كردهاند كه فرموده است :
لم يزل ينقلنى اللَّه تعالى من صلب الطاهرين الى ارحام المطهّرات ، لم يدنّسنى بدنس الجاهلية
؛ « پيوسته خداى تعالى مرا از پشت مردان پاك به ارحام مادران پاك منتقل مىكرد و هرگز مرا با پليدى جاهليّت آلوده نساخت » « 1 » .
برخى گفتهاند « آزر » اسم بتى بوده و چون عموى ابراهيم آن را پرستش مىكرده قرآن او را آزر ناميده .
« أَ تَتَّخِذُ »
؛ همزه استفهام انكارى است ، آيا بتها را به جاى خدا مىگيرى ؟ !
فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأى . . .
؛ اين جمله كه در آيات بعد مىآيد عطف بر آيهء مورد بحث :
« إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ »
است و آيهء :
« وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ »
تا آخر نيز جملهء معترضه ميان معطوف و معطوف عليه است ، و معناى آن چنين است : همانطور كه بيان ابراهيم را دربارهء زيان بتپرستى شرح داديم ، به همين نحو ؟ مالكيت مطلقه و تسلّط پروردگار را بر تمام آسمان و زمين به او نشان مىدهيم و او را موفّق مىداريم كه
هامش
( 1 ) - اين حديث را بسيارى از مفسّران شيعه و اهل سنّت مانند مرحوم طبرسى در مجمع البيان و نيشابورى در تفسير غرائب القرآن و فخر رازى در تفسير كبير و آلوسى در روح البيان نقل كردهاند . تفسير نمونه ، 5 / 305 پاورقى .