زمين و ساير جهان هستى را جز از روى حكمت و حق نيافريده است .
« يوم ينفخ » ؛ ظرف است براى « و له الملك » مثل :
لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ
؛ « امروز حكومت مال كيست ؟ » ( مؤمن / 16 ) ج : وجه سوم دربارهء « قوله الحق » اين است كه فاعل فعل « يكون » است ، يعنى هنگامى كه فرمان به حق او صادر مىشود و مىگويد : موجود شو ، پس گفتار به حق او موجود مىشود .
جملهء « يوم يقول » : منصوب به كلمهء محذوفى است كه « بالحقّ » بر آن دلالت مىكند ، يعنى روزى كه خداوند شيئى را به وجود مىآورد و آفرينش را تجديد مىكند ، حق را به پا مىدارد .
وَ لَهُ الْمُلْكُ
؛ روزى كه در صور دميده مىشود تنها حكومت او ثابت و برقرار است ، و در آن روز براى هيچ كس جز او حكومتى باقى نيست .
مىتوانيم بگوييم : عبارت :
« يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ »
بدل از
« يَوْمَ يَقُولُ »
است .
« صور » ؛ شاخى است كه اسرافيل دو مرتبه در آن مىدمد ، در مرتبهء اول همه از بين مىروند ، و در مرتبهء دوم زنده مىشوند و از حسن بصرى نقل شده است كه :
صور ، جمع صوره است .
عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ
؛ داناى نهان و آشكار است .
رفع عالم بنا بر مدح است .
[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 74 تا 75 ]
وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَ تَتَّخِذُ أَصْناماً آلِهَةً إِنِّي أَراكَ وَ قَوْمَكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ ( 74 ) وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ ( 75 )
ترجمه :
و ( به ياد آور ) هنگامى را كه ابراهيم به مربّيش ( عمويش ) آزر