منصوب به « اذكر » است .
ما ذا أُجِبْتُمْ
؛ يعنى چه پاسخى به شما داده شد ؟ ! و اين سؤال نوعى توبيخ براى اقوام پيامبران است ، از اين رو پاسخ دادند
« لا عِلْمَ لَنا »
خداوندا ! ما علم و دانشى نداريم ، و به خاطر پاسخ ناخوشايندى كه داشتند آن را موكول به علم پروردگار كردند و به خدا پناه بردند از اين كه از قوم آنان انتقام بگيرد .
و گفتهاند : معناى آن اين است كه خداوندا ! تو به حال مردم داناترى از ما و علم و دانش ما مقهور دانش تو و در برابر آن ساقط است ، زيرا
« أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ »
تو از تمام پنهانيها آگاهى .
و برخى گفتهاند : معناى
« لا عِلْمَ لَنا »
اين است كه ما پيامبران نسبت به آنچه مردم پس از ما انجام دادند علم نداريم .
إِذْ قالَ اللَّهُ
؛ بدل است از
« يَوْمَ يَجْمَعُ »
و مقصود اين است كه خداوند در آن روز ( قيامت ) با سؤال از پيامبران دربارهء پاسخ كفّار در برابر دعوت آنان كافران را توبيخ كرد و با بيان نشانهها و معجزاتى كه به دست پيامبران آشكار ساخت و مردم آنان را تكذيب كردند و يا خدا دانستند سرزنش مىكند .
أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ
؛ تو را به كمك جبرئيل عليه السّلام قوى و نيرومند ساختم و گفتهاند :
منظور از « روح القدس » كلامى است كه دين به وسيلهء آن احيا مىشود .
تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَ كَهْلًا
؛ و در حال كودكى و هنگام بزرگسالى با مردم سخن مىگفتى ، « فى المهد » در موضع حال است ، و مقصود اين است كه تو در اين دو حالت با مردم سخن مىگفتى ، بدون اين كه تفاوتى باشد در كلام تو ، هنگام طفوليت و دورهء كهولت كه زمان رسيدن به كمال عقل و قدرت است و حدّى است كه در آن از پيامبران جوياى اخبار مىشوند .
وَ إِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ
؛ و هنگامى كه نوشتن و سخن حكمتآميز به تو آموختيم . گفتهاند : منظور از كتاب و حكمت جنس آن دو است و از ميان آنچه اين