كرد ) و خداوند توبهء او را پذيرفت ، خدا توّاب و رحيم است . ( 37 )
تفسير :
فَتَلَقَّى آدَمُ
؛ آدم روى پيروى از حق كلماتى را از پروردگارش گرفت و بدانها عمل كرد ، يعنى بسوى خدا روى آورد و خدا را با آن كلمات خواند ، بعضى از قراء « آدم » به نصب و « كلمات » به رفع قرائت كردهاند ، بنا بر اين قرائت معناى آيه چنين مىشود : آن كلمات به آدم روى آورد به اين معنى كه به او رسيد و منظور از « كلمات » اين آيهء شريفه است كه
رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَ تَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ
« 1 » : گفتند خدايا ما - در پيروى از شيطان - بر خويش ستم كرديم و اگر تو ما را نبخشى و به ما رحمت و رأفت نفرمايى سخت از زيانكاران شدهايم ( اعراف / 23 ) كه در آن اعتراف به گناه و اظهار پشيمانى مىكنند ، برخى گفتهاند منظور ، اين سخن آدم ( ع ) است كه گفت : لا إله الا انت ظلمت نفسى فاغفر لى انه لا يغفر الذنوب الا انت و در روايت اهل بيت ( ع ) نقل شده است كه منظور از « كلمات » اصحاب كساء است .
قرآن به ذكر توبهء آدم اكتفاء نموده و اشارهاى به توبهء « حوّا » نكرده است ، زيرا حوا از آدم پيروى مىكرد و بديهى است كه هر دو به طور همزمان توبه كردهاند .
« تواب » يعنى بسيار توبه پذير است و اگر آن را صفت بندگان قرار دهيم معنايش زيادى توبه و بازگشت به خداست .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 38 ]
قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدايَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ ( 38 )
ترجمه
و گفتيم همگى از آن ( به زمين ) فرود آييد ، هر گاه هدايتى از طرف من براى
هامش
( 1 ) - يعنى : معبودى جز تو نيست ، من به خود ستم كردم ، پس مرا ببخش به درستى كه جز تو كسى گناهان را نمىبخشد .