ثروتمند است به فقر مبتلا كند و انسان را پس از زنده كردن بميراند [ و شخص سالم را بيمار سازد و فردى را پس از عيش و خوشى گرفتار غم و اندوه نمايد ، همه اينها به خاطر آزمايش درون و به دست آوردن مقدار مقاومت و نيروى صبر اشخاص است ] .
و كسانى كه فازالهما مما كان فيه قرائت كردهاند ، آيه را چنين معنى مىكنند :
آنها را از آنچه در آن بودند يعنى بهشت و نعمتهاى آن و كرامتى كه داشتند دور كرد .
وَ قُلْنَا اهْبِطُوا
خطاب به آدم و حوّاست ولى مقصود آنها و ذريّهء آنان است . و چون آدم و حوّا منشأ پيدايش بشر مىباشند ، به منزلهء تمام انسانها تلقّى شدهاند [ از اين رو خطاب به صورت جمع آمده است ] . و دليل بر اين كه آدم و حوّا و فرزندانشان مخاطب هستند ، قول خداوند در جاى ديگرى از قرآن است كه
قالَ اهْبِطا مِنْها جَمِيعاً بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ
: آن گاه خدا به آدم و حوّا و شيطان فرمود :
اكنون از اعلى مرتبه بهشت همه فرود آييد كه برخى از شما با برخى ديگر دشمنيد ( طه / 123 ) . و منظور از دشمنى آنان با يكديگر ، تعدّى و تجاوز مردم ( به حقوق ) همديگر و گمراه كردن يكديگر است .
« هبوط » به معنى فرود آمدن به زمين است ، « مستقر » محل استقرار چيزى را گويند و يا به معناى « استقرار » است .
« متاع » به معنى لذّت بردن از زندگى است ، « الى حين » يعنى تا روز قيامت و گفته شده : يعنى تا زمان مرگ . ابو بكر سراج مىگويد : اگر گفته مىشد : لكم فى الارض مستقر و متاع و « الى حين » ذكر نمىشد ، ممكن بود تصور شود كه ماندن در روى زمين براى هميشه ادامه دارد ولى گفته شده : « الى حين » يعنى اين اقامت فقط تا زمان انقطاع آن ادامه دارد .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 37 ]
فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ( 37 )
ترجمه
سپس آدم از پروردگار خود كلماتى دريافت داشت ( و با آنها توبه