« من مثله » متعلق به « سورة » و صفت براى آن است ، و تقدير آيه چنين است :
بسورة كائنة من مثله و مرجع ضمير در « مثله » ، « لما نزلنا » يا « لعبدنا » است و مىتواند متعلّق به « فاتوا » و مرجع ضمير « عبد » باشد ، در اين صورت معناى آيه اين است كه سورهاى كه از نظر نظم و فصاحت و زيبايى الفاظ همانند قرآن باشد بياوريد ، و يا معنايش اين است كه فردى را بياوريد كه عرب زبان و بىسواد ، مكتب نرفته و كتاب ناخوانده باشد و بتواند سورهاى همانند سورههاى قرآن بياورد . و بازگرداندن ضمير در « مثله » به كتاب منزل ، به قرينهء «
بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ
» و
« لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ »
بهتر است . زيرا موضوع مورد بحث در آيه ، خود قرآن است نه كسى كه قرآن بر او نازل شده است از اين رو شايسته است كه ضمير فقط به قرآن برگردد ، چون معناى آيه چنين است : اگر شما ترديد داريد در اين كه قرآن از سوى خدا نازل شده است ، همانند بخشى از آن را بياوريد .
و اگر ضمير در « مثله » به رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - برگردد ، معناى آيه چنين مىشود : اگر شك داريد در اين كه قرآن بر محمّد - صلى اللَّه عليه و آله - نازل شده و گمان مىكنيد از طرف خود اوست ، شما هم نظير آنچه او آورده بياوريد .
« شهداء » جمع شهيد و به معناى حاضر يا شاهد است و معناى آيهء شريفهء اين است : گواهان خود را براى اين كار فراخوانيد و از جن و انس غير از خداى متعال كمك بخواهيد ، زيرا اگر از خدا كمك طلبيديد او قادر است نظير اين قرآن را بياورد بدون اين كه شاهد و گواهى بگيرد .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 24 ]
فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ ( 24 )
ترجمه
اگر اين كار نكرديد - و هرگز نخواهيد كرد - از آتشى بترسيد كه هيزم آن بدنهاى مردم ( گنهكار ) و سنگهاست كه براى كافران مهيّا شده است . ( 24 )