تفسير :
از آنجا كه خداوند در آيهء پيش به مؤمنان دستور داد
فَخُذُوهُمْ وَ اقْتُلُوهُمْ
؛ يعنى دشمنان اسلام را بگيريد و به قتل برسانيد ، در اين آيه گروهى را استثنا كرده و فرموده است .
إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ مِيثاقٌ
؛ يعنى مگر اين كه آنها با كسانى كه ميان شما و ايشان صلح و آشتى و پيمانى برقرار است ، نسبتى داشته و همسوگند يا همجوار باشند .
[ هم پيمانان مسلمين ] اين قوم همان اسلمىها بودند كه رسول خدا ( ص ) هنگام خارج شدن از مكه با آنها صلح كرد ، و هلال بن عويمر أسلمى از طرف قبيلهء خود با آن حضرت پيمانى بست كه بر اساس آن نه پيامبر را يارى مىكرد و نه حق داشت بر ضد آن حضرت اقدامى انجام دهد ، و نيز هر كس به هلال پناه مىبرد مانند خود هلال از تعرّض مصون بود .
أَوْ جاؤُكُمْ
؛ مىتواند عطف بر صفت « قوم » باشد و گويى گفته شده : إلا الذين يصلون إلى قوم معاهدين أو قوم ممسكين عن القتال لا لكم و لا عليكم ، و يا عطف بر صلهء « الذين » است و گويى گفته شده : إلا الذين يصلون إلى المعاهدين أو الذين لا يقاتلونكم .
حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ
؛ با در تقدير گرفتن « قد » در موضع حال است « 1 » و دليل آن ، قرائت كسانى است كه « حصرة صدورهم » خواندهاند ، و گفته شده : جملهء حصرت صدورهم صفت براى موصوف محذوف است ؛ يعنى جاءوكم قوما حصرت صدورهم و گفتهاند : حصرت صدورهم بيان براى جاءوكم و منظور از آنان
هامش
( 1 ) - فعل ماضى وقتى مىتواند حال واقع شود كه همراه حرف « قد » باشد . - م .