وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ
؛ و نفرمود و استغفرت لهم و عدول از اين گفته به روش التفات [ توجّه از خطاب به غيبت ] براى تعظيم شأن رسول اكرم ( ص ) و با اهميّت دانستن استغفار او و توجّه دادن به اين است كه شفاعت كسى كه نامش فرستادهء خداست داراى ارزش و حرمت است .
لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّاباً رَحِيماً
؛ خدا را توبه پذير مىدانستند ، يعنى توبهء آنان را مىپذيرفت .
فَلا وَ رَبِّكَ
؛ معنايش « فو ربك » است يعنى « واو » براى قسم و « لا » زائد و براى تأكيد معناى قسم است چنان كه در
لِئَلَّا يَعْلَمَ
( حديد / 29 ) لام زائد و براى تأكيد بر وجوب علم است .
لا يُؤْمِنُونَ
؛ جواب قسم مىباشد .
حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ
؛ در صورتى آنها ايمان دارند كه در مورد آنچه بر سر آن اختلاف دارند تو را ، به داورى طلبند ، و از همين ريشه است كلمه « شجر » ( درخت ) كه به خاطر درهم بودن شاخ و برگهايش به اين لفظ ناميده شده است .
ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً
؛ يعنى آن گاه سينهها ( دلها ) يشان از قضاوت تو تنگ نمىشود . گفتهاند : يعنى دربارهء حكم تو ترديدى به خود راه نمىدهند زيرا شك كننده ، در كار خويش دچار تنگناست .
وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً
؛ به حكم تو اعتقاد پيدا كرده و از آن پيروى مىكنند چنان است كه بگويى : تسليم امر خدا باش و از او اطاعت كن . « تسليما » تأكيد براى فعل و به منزلهء تكرار آن است .
[ شأن نزول ]
گفتهاند : اين آيه دربارهء زبير و حاطب بن أبى بلتعه [ مردى از انصار ] نازل شد ، آنها بر سر مجراى آبى كه از چاه كوچكى سرچشمه مىگرفت و نخلستانهاى خود را از آن آبيارى مىكردند ، اختلاف داشتند و براى حلّ آن نزد رسول خدا ( ص ) رفتند .
پيامبر به زبير فرمود : باغ خود را آبيارى كن ، سپس آب را براى همسايهات بفرست .