ترجمه
خداوند ( هرگز ) شرك را نمىبخشد و پايينتر از آن را براى هر كس بخواهد ( و شايستگى داشته باشد ) مىبخشد و آن كس كه براى خدا شريكى قايل گردد ، گناه بزرگى مرتكب شده است . ( 48 )
تفسير :
اين آيه از اميد بخشترين آيات قرآن است ، زيرا تمام گناهان را به جز شرك مشمول عموم جمله
« ما دُونَ ذلِكَ »
و داخل در مشيّت آمرزش خداوند ساخته است . آيا نمىبينى كه خداى سبحان ابتدا تصريح كرده كه گناه شرك غير قابل آمرزش است و سپس گناهان ديگر را غير از شرك قابل عفو دانسته است ؟
در صورتى كه آمرزش گناه شرك به وسيلهء توبه امرى اجماعى است بنا بر اين [ براى اين كه تضادى بين نفى آمرزش و اثبات آن نباشد ] بايد گفته شود منظور از عدم آمرزش گناه شرك گناه كسى است كه از آن توبه نكرده باشد .
سپس خداوند مشيّت خود را منوط به كسانى دانسته كه بخواهد آنها را عفو كند و فرموده است :
لِمَنْ يَشاءُ
؛ يعنى گناهان را جز شرك نسبت به هر يك از گناهكاران كه بخواهد مىآمرزد تا اين كه بندگان او همواره ميان بيم و اميد باشند و بر انجام گناه جرأت پيدا نكنند ، زيرا جرأت بر گناه هنگامى حاصل مىشود كه يقين به آمرزش باشد نه موقعى كه اميد آمرزش منوط به مشيّت خداوند باشد .
جار اللَّه زمخشرى [ در تفسير كشاف ] گويد : آنچه در آيه نفى و اثبات گرديده متوجّه جمله « لمن يشاء » است و مقصود از جملهء اوّل [ لا يغفر الشرك لمن يشاء ] عدم آمرزش گناه كسى است كه از شرك توبه نكرده باشد و منظور از جملهء دوم [ يغفر ما دون الشرك لمن يشاء ] آمرزش گناه كسى است كه توبه كرده باشد ، و اين سخن وى در نهايت بطلان است ، زيرا در اين صورت معناى آيه اين است كه خداى سبحان كسى را كه از گناه شرك توبه نكند نمىبخشد و كسى را كه از آن توبه كند مىبخشد و گناهان ديگر را نيز از كسى كه توبه كند مىآمرزد و از كسى كه توبه