تفسير :
الَّذِينَ اسْتَجابُوا
؛ در اعراب اين جمله چند احتمال وجود دارد :
1 - مبتدا و «
لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا
» خبر آن باشد .
2 - در موضع جرّ و صفت براى « مؤمنين » [ در آيهء قبل ] بوده باشد .
3 - در موضع نصب باشد بنا بر مدح بودن [ يا اضمار « أعنى » ] .
[ شأن نزول ]
چون ابو سفيان و همراهانش در پايان جنگ احد [ و پس از پيروزى ] به جانب مكّه بازگشتند هنگامى كه به سرزمين « روحا » رسيدند از كار خود سخت پشيمان شدند و تصميم به مراجعت به مدينه [ و نابود كردن باقيماندهء مسلمانان ] گرفتند . اين خبر به پيامبر ( ص ) رسيد فورا تصميم گرفت قدرت و توان خود و يارانش را به آنها نشان دهد ، از اين رو ياران خود را به خروج از مدينه تشويق كرد و فرمود : تمام كسانى كه روز گذشته در لشكر احد با ما بودهاند [ براى شركت در جنگ ديگرى ] از مدينه بيرون آيند ، پيامبر با جماعتى از مسلمانان از مدينه خارج شدند تا اين كه به محلى به نام « حمراء الاسد » كه در هشت ميلى « 1 » مدينه قرار داشت رسيدند و اردو زدند ، اين خبر به لشكر قريش رسيد و به اين ترتيب خداوند وحشت را در دل مشركان انداخت و آنها به سوى مكه بازگشتند . آن گاه اين آيه بر پيامبر ( ص ) نازل شد .
و اما داستان آيه :
الَّذِينَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ
؛ از اين قرار است كه :
ابو سفيان هنگامى كه مىخواست از احد به مكّه بازگردد گفت اى محمّد ( ص ) اگر مايل باشى وعدهء ما با شما موسم « بدر » سال آينده ، پيامبر فرمود : « إن شاء اللَّه » : و
هامش
( 1 ) -mille، در عربى « ميل » به معنى مسافتى به اندازهء يك چشم انداز در روى زمين يا چهار هزار ذراع گفته مىشود . - م .