ترجمه
و آنچه ( در روز احد ) در روزى كه دو دستهء ( مؤمنان و كافران ) با هم نبرد كردند به شما رسيد به فرمان خدا ( و بر طبق قانون عليت ) بود ، و براى اين بود كه مؤمنان شناخته شوند ( 166 )
و نيز براى اين بود كه كسانى كه راه نفاق پيش گرفتند شناخته شوند ؛ آنها كه به ايشان گفته شد بياييد و در راه خدا نبرد كنيد و يا ( لا اقل ) از حريم خود دفاع كنيد ؛ گفتند اگر ما مىدانستيم جنگى واقع خواهد شد از شما پيروى مىكرديم ( اما مىدانيم جنگى نمىشود ) آنها آن روز به كفر نزديكتر از ايمان بودند با دهان خود چيزى مىگويند كه در دل آنها نيست و خداوند به آنچه كتمان مىكنند داناست . ( 167 )
تفسير :
وَ ما أَصابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ
؛ اى مؤمنان آنچه در روز جمع شدن شما و مشركان يعنى روز احد به شما رسيد ، فبإذن اللَّه ؛ به سبب اين بود كه خداوند كفّار را در تصرّف تنگهء احد آزاد گذارد .
وَ لِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنِينَ
؛ و تا اين كه خداوند مؤمنان را از منافقان متمايز سازد و ايمان و نفاق هر يك را آشكار كند و دليل استعاره آوردن لفظ « إذن » براى رها كردن كفار در هنگام غلبه بر مؤمنان اين است كه اجازه انجام كار شخص مأذون را در رسيدن به هدفش آزاد مىگذارد . و خداوند مانع پيروزى كفّار نشد تا مسلمانان را بيازمايد .
وَ قِيلَ لَهُمْ
؛ عطف بر « نافقوا » است و مىتوان گفت ابتداى كلام است . و منظور از «
الَّذِينَ نافَقُوا
» عبد اللَّه بن أبى و 300 نفر از دارو دسته اوست كه در روز جنگ احد دست از يارى پيامبر ( ص ) كشيدند و گفتند : چرا خود را به كشتن دهيم ؟
و عبد اللَّه بن عمرو بن حزام انصارى پاسخشان داد كه بياييد در راه خدا بجنگيد ، و يا اگر در راه خدا نمىجنگيد لا اقل از جان و ناموس خود دفاع كنيد .
قالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتالًا لَاتَّبَعْناكُمْ
؛ منافقان گفتند : اگر ما از جنگ علم و اطلاع مىداشتيم به دنبال شما مىآمديم . عبد اللَّه بن عمرو در پاسخ آنان گفت : خداوند