مرضشان بودند نسبت داده است . چنان كه در آيهء
فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ
؛ « 1 » « يعنى » هر گاه سورهاى از جانب خدا نازل شود بر خبث ذاتى آنان خباثتى افزود » ( توبه / 125 ) و در اين آيه نيز فعل به سوره نسبت داده شده است ، زيرا نزول سوره سبب افزايش خباثت آنان مىشد . و شايد مقصود آيه اين باشد كه ، هر چه نصرت و غلبه پيامبر ( ص ) زيادتر و قدرت و نفوذش در كشورهاى ديگر و در بين مردم افزونتر مىشد ، كينه و حسادت آنان نسبت به پيامبر ، بيشتر و خوف و ناتوانى و ضعف در دلشان زيادتر مىشد .
« أَلِيمٌ »
مشتق از « الم » است ، مانند « وجيع » كه مشتق از « وجع » است و توصيف كردن عذاب به « اليم » از قبيل اين شعر شاعر است :
و خيل قد دلفت لها بخيل * تحية بينهم ضرب و جيع « 2 »
اين نوع توصيف را عرب مىگويد : « جد جده » يعنى سعى و تلاش او خود تلاش است و « الم » در حقيقت براى « مولم » است ، چنان كه سعى و تلاش از آن شخص كوشاست .
بِما كانُوا يَكْذِبُونَ
؛ يعنى عذاب دردناكى كه براى آنان در نظر گرفته شده ، به سبب تكذيب كردن آيات خداست و اين نشانهء زشت بودن دروغ است . و به همين سبب هم دچار عذاب دردناك مىشوند . برخى از قراء « يكذبون » را « يكذّبون » قرائت كردهاند ، و اين قرائت يا از « كذب » نقيض « صدق » است يا از « كذب » است كه به معناى مبالغه و يا كثرت در « كذب » است .
هامش
( 1 ) - اين آيه و آيه پيش از آن كه چنين آغاز مىشود :إِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ. . . حال منافقان را بيان مىكند كه هر گاه سورهاى نازل مىشد ، برخى از آنان از روى انكار به ديگران مىگفتند اين سوره بر ايمان كدام يك از شما افزود ؟ و در آيه بعد خداوند مىفرمايد : اين سوره خباثتى بر خبث ذاتى آنان افزود . - م .
( 2 ) - كه در مصرع دوم شاعر از « تحية » تعبير به « ضرب و جيع » كرده است بر سبيل تمسخر ، و « ضرب » را به وجيع بودن توصيف كرده است .