روشن است ( از جمله ) مقام ابراهيم ، و هر كس داخل آن شود در امان خواهد بود و براى خدا بر مردم است كه آهنگ خانه ( او ) كنند . آنها كه توانايى رفتن به سوى آن را دارند ، و هر كس كفر بورزد ( و حج را ترك كند ، به خود زيان رسانيده ) و خداوند از همهء جهانيان بىنياز است . ( 97 )
تفسير :
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ
؛ يعنى اوّلين خانهاى كه براى مردم ، محل پرستش قرار داده شد ، خانه « كعبه » بود . « وضع للناس » صفت براى « بيت » است .
« بكة » علم براى شهر حرام است و « مكّه » و « بكّه » دو لغت و به يك معناست . و گفتهاند : « مكه » نام مجموع شهر است و « بكه » نام محلى است كه مسجد الحرام در آن واقع شده است ، و چون مردم براى طواف كعبه در آن جا ازدحام مىكنند ، « بكه » ناميده شده است .
« مباركا » يعنى پر خير و بركت و گفتهاند مبارك است چون همواره در آن جا عبادت انجام مىشود . نصب « مباركا » [ و « هدى » ] بنا بر اين است كه « حال » از ضمير در ظرف [ موضع ] باشد .
وَ هُدىً لِلْعالَمِينَ
؛ كعبه مايهء هدايت جهانيان است ، زيرا قبله و پرستشگاه آنان است . و گفتهاند : « كعبه موجب دلالت و راهنمايى مردم به سوى خداى عز اسمه است چون هر جبّارى كه خواست آن را ويران كند و مورد تجاوز قرار دهد ، مانند اصحاب فيل و غيره خدا آنها را هلاك كرده است .
فِيهِ آياتٌ بَيِّناتٌ
؛ مىتوان « مقام ابراهيم » را به تنهايى « عطف بيان » براى « آيات » دانست ، به اين معنا كه « مقام ابراهيم » [ گر چه يكى است ولى ] به دليل اين كه دلالت زيادى بر قدرت خداوند دارد و مشتمل بر نشانههاى قدرت او از قبيل اثر گذاردن پاى ابراهيم ( ع ) بر سنگ سخت و فرو رفتن مچ دو پايش تا برآمدگى آن در سنگ مىباشد ، به منزله [ جمع و ] آيات كثير است .