3 - «
لَما آتَيْتُكُمْ
» و « لماء آتيتكم » به كسر لام نيز قرائت شده است و معنايش اين است كه چون به شما برخى از كتب و حكمت عطا كردم و نيز به خاطر آمدن پيامبرى كه آنچه را با شماست تصديق مىكند ، بايد به او ايمان بياوريد . بنا بر اين « ما » مصدريه است و دو فعل « آتيتكم » و « جاءكم » در معنا مصدر هستند ، و « لام » براى تعليل بر « ما » داخل شده است يعنى چون خداوند به شما حكمت داد و پيامبرى كه شما را امر كرده به او ايمان آورده و يارىاش كنيد موافق با شماست ، از ملّتها ميثاق گرفته است كه به فرستادهء او ايمان بياورند و او را يارى كنند .
4 - « ما » موصولى است و جملهء «
ثُمَّ جاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِما مَعَكُمْ
» عطف بر « ءاتيتكم » است ، زيرا « ما معكم » و « ما آتيتكم » به يك معناست . و گويى گفته شده : للذى آتيتكموه و جاءكم رسول مصدق له .
« قالَ »
يعنى خداوند به انبياء فرمود :
أَ أَقْرَرْتُمْ
؛ آيا به گرفتن پيمان از شما اقرار داريد و آن را تصديق مىكنيد ؟
وَ أَخَذْتُمْ عَلى ذلِكُمْ إِصْرِي
؛ آيا عهد مرا ( بر اين مطلب ) از امم خود گرفتهايد ؟
و عهد و پيمان از اين رو كه منعقد و بر آن تأكيد مىشود ، « اصر » ناميده شده است .
قالُوا
؛ يعنى انبياء گفتند :
أَقْرَرْنا
؛ اقرار كرديم به آنچه ما را امر به اقرار كردن به آن كردى .
قالَ فَاشْهَدُوا
؛ خدا فرمود بر امتهاى خود ، بر اين امر شاهد باشيد .
وَ أَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ
؛ و من هم با شما گواهم .
از على ( ع ) روايت شده كه فرمود : خداوند هيچ پيامبرى را مبعوث نكرد ، مگر اين كه از او تعهد گرفت كه اگر در زمان بعثت محمّد ( ص ) زنده بود ، به او ايمان آورد و او را يارى كند و نيز پيغمبران را امر فرمود كه از امّت خود نيز اين تعهّد را بگيرند .
فَمَنْ تَوَلَّى بَعْدَ ذلِكَ
؛ هر كس از ايمان به محمّد ( ص ) پس از [ اين همه دلايل و بعد از ] ميثاق گرفتن از انبياى گذشته ، رو بگرداند .