منفعت آن كه لذّت جويى و به وجد آمدن به وسيلهء آن دو ، و نيز دستيابى به رفاقت و معاشرت با جوانان و برخوردار شدن از بخششهاى آنان باشد .
وَ يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ
؛ اى پيامبر از تو مىپرسند كه چه چيز بايد انفاق كنند سؤال كننده عمرو بن جموح بود .
قُلِ الْعَفْوَ
؛ بگو زيادى مال را .
« عفو » نقيض « جهد » و عبارت است از انفاقى كه انسان را به مشقت و تنگدستى نيندازد . « 1 » شاعر عرب گفته است : « بخشش مرا دريافت كن و محبّت مرا براى هميشه در قلب خود جاى ده ، [ و در وقتى به شدّت خشمگين مىشوم با من سخن نگو ، ] « 2 » .
« عفو » و « عفو » به هر دو وجه قرائت شده است .
فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ
يا متعلّق به « تتفكرون » است ، يعنى باشد كه در امور دنيا و آخرت تدبّر كرده و آنچه برايتان شايستهتر است انتخاب كنيد و چنان كه بيان شد ، « عفو » در باب انفاق بهتر است از « جهد » ، و يا معنايش اين است كه شايد دربارهء دنيا و آخرت تدبّر كرده تا آنچه را پايدارتر و پرمنفعتتر باشد برگزينيد .
و يا اين كه متعلّق به « يبين » است به اين معنا كه خداوند نشانههايى را در امور دنيا و آخرت براى شما بيان مىكند ، باشد كه شما انديشه كنيد .
و چون خداوند آيهء :
إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً
؛ « كسانى كه مالهاى يتيمان را از روى ستم مىخورند » ( نساء / 10 ) را نازل كرد [ كسانى كه ايتام
هامش
( 1 ) - « عفو » در لغت معانى مختلفى دارد ، از جمله :
« بخشش و آمرزش » و « از بين بردن اثر » و « قصد گرفتن چيزى » و « وسط و ميانهء هر چيزى » و « مقدار اضافى چيزى » و « بهترين قسمت مال و ظاهرا سه معنى اوّل متناسب با مفهوم آيه نيست بلكه منظور يكى از سه معنى اخير است . يعنى در انفاق حد وسط را رعايت كنيد ، و يا اين كه از مقدار اضافى نيازمنديهاى خود انفاق نماييد و اگر معنى اخير باشد مضمون آيه اين است كه اى پيامبر بگو از بهترين قسمت سال در راه خدا انفاق نماييد . - م .
( 2 ) -خذ العفو منى تستديمى مودتى * و لا تنطقى فى سورتى حين اغضب