و در حديث است كه : سائل حق مطالبهء از شما را دارد هر چند سوار بر اسب نزد شما آيد ، و فى الرقاب ؛ در معناى آن دو وجه است :
1 - مقصود اين است كه مال خود را در راه آزاد ساختن « مكاتبين » ( يعنى بردگانى كه با مالكين خود قراردادى بستهاند كه مبلغ معيّنى به آنها بدهند تا آزاد شوند ) صرف نمايند .
2 - منظور اين است كه اموالشان را صرف خريدن و آزاد كردن بردگان نمايند .
[ اين آيه مخصوص زكات نيست ] .
و از شعبى نقل شده كه به استناد اين آيه گفته است بجز زكات ، حقوق واجب ديگرى به مال شخص تعلّق مىگيرد ، زيرا در اين آيه پس از اشاره به خرج كردن مال در يكى از راههايى كه ذكر شده ، فرموده است :
وَ آتَى الزَّكاةَ
؛ زكات مال خود را بدهد .
« وَ الْمُوفُونَ »
عطف بر « من ءامن » است .
« الصَّابِرِينَ »
را از حكم قبل خارج و از باب اختصاص و مدح ، آن را نصب داده است تا بيان كند كه صبر و بردبارى در شدايد و هنگام جنگ و جهاد از شكيبايى در برابر ساير ناملايمات برتر است .
الْبَأْساءِ
؛ فقر و تهيدستى .
الضَّرَّاءِ
؛ درد و مرض .
وَ حِينَ الْبَأْسِ
؛ هنگام جنگ و جهاد با كفّار .
أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا
؛ آنها كسانى هستند كه در گفتارشان صادق و در آيينشان كوشا هستند .
هامش
سؤال شد « اى الصدقه افضل » ( چگونه انفاقى بهتر است ؟ ) حضرت فرمود ؛ مالى كه در چنين حالى انفاق شود . - م .