مبرّد مىگويد : اگر من از قراء هفتگانه قرآن بودم « بر » به فتح « باء » قرائت مىكردم . و منظور از « الكتاب » جنس كتب آسمانى يا قرآن به تنهايى است .
عَلى حُبِّهِ
؛ در معناى آن چند قول است :
1 - ضمير در « حبه » به مال بر مىگردد ، يعنى مال را كه مورد علاقهء شماست و شيفتهء آن هستيد در راه خدا انفاق كنيد ، چنان كه ابن مسعود [ در تفسير اين آيه ] گفته است يعنى : مال را در حالى كه تندرست هستى و به زندگى حريص و اميدوارى و از فقر و تنگدستى در هراس مىباشى به فقير بده ، نه اين كه احسان و انفاق به فقرا را به تأخير بيندازى و هنگامى كه در آستانهء مرگ قرار گرفتى بگويى ، اين مقدار از مالم را به فلانى و اين مقدار را به فلانى بدهيد .
2 - ضمير به « اللَّه » برمىگردد [ يعنى مال را در راه محبت خدا و خالصا لوجه اللَّه به خويشاوندان و غير آنها بدهد ] .
3 - ضمير به « ايتاء » بر مىگردد ، يعنى مال را از روى علاقه به بخشش به خويشان و غير آنها بدهد .
« مساكين » جمع مسكين يعنى تهيدست و كسى كه هميشه محتاج مردم است ، مانند « مسكير » كه به معناى دائم السكر مىباشد .
وَ ابْنَ السَّبِيلِ
؛ يعنى مسافر و رهگذر و « مسافر » را از اين جهت « ابن السبيل » گويند كه ملازم با راه و جاده است ، چنان كه به « راهزن » ، « ابن الطريق » گويند ، چون راهزنى او در راه انجام مىگيرد .
و گفته شده : منظور از « ابن السبيل » ، « ميهمان » است ، زيرا به وسيلهء جاده بر ميزبان وارد مىشود .
وَ السَّائِلِينَ
؛ و كسانى كه مطالبه صدقه مىكنند . و گفته شده است منظور كسانى هستند كه از ديگران درخواست غذا مىكنند « 1 » .
هامش
( 1 ) - اين مطلب مضمون روايتى است كه ابن مسعود از پيامبر اكرم ( ص ) نقل كرده است ، وقتى از حضرت