به هنگامى كه عهد بستند - وفا كند و در هنگام فقر و تهيدستى و درد و مرض و جهاد با دشمنان دين صبور و شكيبا باشد كسانى كه به اين اوصاف آراستهاند در حقيقت راستگو و پرهيزكارند . ( 177 )
تفسير :
خطاب در آيه متوجهء اهل كتاب است ، زيرا يهود به سمت مغرب و به سوى بيت المقدس ، و نصارى به جانب مشرق نماز مىگذاردند ، و هنگامى كه قبله تغيير كرد و رسول خدا ( ص ) به سمت كعبه برگردانده شد ، ميان اهل كتاب بحث و گفتگوى زيادى به عمل آمد و يهود و نصارى بر اين باور بودند كه نيكوكارى تنها در توجّه نمودن هر يك آنها به قبلهء خودشان مىباشد . از اين رو خداوند آيهء فوق را نازل ، و ضمن رد پندار باطل آنان مىفرمايد :
لَيْسَ الْبِرَّ
: نيكوكارى در آنچه شما گمان مىكنيد نيست ، زيرا توجّه كردن به جانب مشرق و مغرب [ در حال نماز ] نسخ شده است .
برخى گفتهاند : بحث و گفتگو ميان مسلمانان و اهل كتاب در امر قبله زياد شده بود ، از اين رو خداوند اين آيه را نازل كرد و فرمود : تمام نيكيها در امر قبله خلاصه نمىشود .
وَ لكِنَّ الْبِرَّ
و ليكن نيكوكاريى كه بايد توجه هر كس بدان معطوف گردد بر من ءامن - نيكوكارى كسى است كه به خدا و روز قيامت و وجود فرشتگان و . . .
ايمان بياورد و به اعمال نيك مذكور در آيه مبادرت كند .
« بر » نام هر كار نيكى است كه مورد پسند خداوند باشد و « بر » به نصب قرائت شده ، چون خبر مقدّم - براى « ليس » است .
برخى گفتهاند « مضاف » در جمله حذف شده و تقدير آيه چنين بوده : و لكن البر بر من ءامن . . . برخى گفتهاند ، « بر » در اين جا به معناى « ذى بر » ( صاحب نيكى ) يا به معناى « بار » ( نيكوكار ) است چنان كه در مصراع « فانما هى اقبال و ادبار » مضاف ( ذات ) حذف شده است .