اكل فلان فى بطنه ، و اكل فى بعض بطنه ؛ يعنى فلانى همهء شكم خود را يا قسمتى از آن را پر كرد .
إِلَّا النَّارَ
؛ جز آتش را ، زيرا هر گاه خوردن چيزى منجر به عذاب و آتش جهنم شود گويى كه آن شخص آتش را خورده است « 1 » . از اين قبيل است گفته عرب در مورد كسى كه ديه و خونبهاى مقتولى را خورده باشد كه مىگويد : « فلان اكل الدم » يعنى فلانى خون خورد و منظور اين است كه خونبها را كه عوض خون مىباشد ، خورده است .
وَ لا يُكَلِّمُهُمُ
اشاره دارد به محروم بودن كفار از يكى از مواهبى كه خداوند به بهشتيان عطا فرموده و آن اين است كه با كلام و سخن خود آنها را تكريم نموده و با ستايش خود آنها را تزكيه مىكند .
برخى گفتهاند : خداوند از خشم و غضب خود نسبت به آنها تعبير به نفى كلام كرده است و [ منظور اين است كه خداوند هرگز با آنها سخن نمىگويد ] .
فَما أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ
؛ بيان تعجّب است از حال كفار در بى باكى آنان نسبت به آتش جهنّم و جرأتشان بر ارتكاب اعمالى كه موجب دخول در آتش مىشود .
برخى گفتهاند : معناى جمله اين است كه چه چيز آنها را بر تحمل آتش بردبار ساخته است . گفته شده : « اصبره » و « صبره » به يك معناست .
ذلِكَ
؛ آن عذاب به خاطر اين است كه
بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ
خداى متعال كتب آسمانى را به حق فرستاد [ ولى آنها ايمان نياوردند ] .
وَ إِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتابِ . . .
؛ منظور اهل كتاب هستند كه در كتب
هامش
( 1 ) - همانطور كه دربارهء مال يتيم فرمود :إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً؛ آتش را در شكم خود جا مىدهند ( نساء / 10 ) . - م .