گروه چهارم معتقدند كه منظور آن است كه دانش را از من وپيامبرى را از آل يعقوب به ارث برد ، چرا كه پيامبران هرگز هيچ ميراث مالي بر جاى نمىگذارند . نسفى مىگويد : يعنى به من فرزندى ببخش كه دانش را از من وپيامبرى را از آل يعقوب به ارث برد ووراثت نبوت عبارت از شايستگى دريافت وحى است ، چرا كه نبوّت هرگز موروثى نيست ، چنانكه پيش از اين به اين حقيقت اشاره شد . فخر رازي مىگويد : اين روايات به يكى از أمور پنج گانهء مال ، منصب روحاني ، دانش ، نبوت وسيرهء نيكو بر مىگردد ، چنانكه واژهء ارث در هر چند مورد كاربرد وبسامد دارد . كاربرد آن در مال آنجاست كه خداوند متعال مىفرمايد :
« أَوْرَثَكُمْ أَرْضَهُمْ وَدِيارَهُمْ
/ سرزمين وديار آنان را به شما به ارث داد » . [ نيك پيداست كه سرزمين وديار از أموال دنيوي است ] ، اما كاربرد آن دربارهء علم نيز آن آية است كه مىفرمايد :
« وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْهُدى وَأَوْرَثْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ
/ وبه راستى كه به موسى راهيابى وبه بني إسرائيل [ دانش ] كتاب را به ارث داديم » ، همچنين رسول خدا ( ص ) نيز مىفرمايد : « العلماء ورثة الأنبياء ، وإنّ الأنبياء لم يورثوا دينارا ولا درهما وإنّما ورثوا العلم / دانشوران وارثان پيامبرانند وأنبيا ميراثي از دينار ودرهم بر جاى نمىگذارند ، بلكه ميراث آنان دانش است » ودر صحيحين بخارى ومسلم از چند جهت ثابت است كه پيامبر أكرم ( ص ) مىفرمايد : « لا نورث ، ما تركنا صدقة / ما [ پيامبران ] چيزى را به ارث نمىگذاريم ، هر آنچه كه از ما بر جاى ماند صدقه است » . خداوند متعال مىفرمايد : « وورث سليمان داود / سليمان ميراثبر داوود بود » . كه در اين آية نيز احتمال وراثت فرمانروايى ونبوّت وجود دارد ، در هر صورت ثابت شده است كه اين واژه محتمل تمامى وجوه پيش گفته است . « 1 » امّا آنان كه اين آية را حمل به وراثت مال كردهاند ، براي مستند ساختن نظرگاه خويش از عقل ونقل دليل آوردهاند ، چنانكه ابن جرير در تفسير خود به سند خويش از حسن روايت كرده كه پيامبر أكرم ( ص ) فرمود : « رحم اللّه أخي زكريا ، ما كان عليه من ورثة ماله حين يقول فهب لي من لدنك وليا ، يرثني ويرث من آل يعقوب / خداوند به برادرم زكريا رحمت آورد ، آنگاه كه مىگفت : به من از نزد خويش فرزندى ارزانى دارد كه ميراثبر من وآل يعقوب باشد ، كسى را نداشت كه اموالش را به ارث برد . » همچنين از قتادة روايت شده است كه گفت براي ما ذكر كردهاند كه رسول خدا ( ص ) هر گاه كه اين آية را مىخواند وبه عبارت « يرثني ويرث من آل يعقوب » مىرسيد ، مىفرمود : « رحم اللّه زكريا ما
هامش
( 1 ) . تفسير بيضاوى ، 2 / 14 ؛ تفسير فخر رازي ، 21 / 184 ؛ تفسير نسفى ، 3 / 29 ؛ تفسير ابن كثير ، 30 / 180 .